Migracje nieoczywiste: Młodzi Polacy i Polki w stolicach wybranych krajów nowej Europy

Tematem rozprawy doktorskiej są migracje młodych Polaków i Polek z wyższym wykształceniem podejmujących pracę w stolicach wybranych państw „nowej” Unii Europejskiej - krajów, które w wyniku przemian gospodarczych, politycznych i społecznych na przestrzeni ostatnich lat stają się coraz ważniejszymi kierunkami docelowymi na mapie europejskich i globalnych mobilności. W rozprawie przedstawiona została analiza obejmująca motywacje osób podejmujących migracje w wybranych kierunkach, rolę migracji w szerszym planie biograficznym oraz sposoby konstruowania znaczeń przypisywanych mobilności przez osoby badane. Badanie opiera się na indywidualnych, pogłębionych wywiadach z migrantami i migrantkami z Polski zamieszkującymi w Budapeszcie, Bukareszcie, Pradze oraz Sofii. Analiza jest osadzona w perspektywie konstruktywizmu strukturalistycznego, a główną ramą analityczną zastosowaną w badaniu jest koncepcja aspiracji i możliwości. Badanie zostało osadzone w szerszym kontekście studiów nad migracjami, w szczególności poakcesyjnymi migracjami z Polski, wewnątrzunijną mobilnością osób wykwalifikowanych oraz migracjami osób młodych. Na podstawie przeprowadzonej analizy w pracy została wprowadzona kategoria migracji nieoczywistych, wskazująca na nieoczywistość badanych migracji zarówno w wymiarze dotychczasowych badań migracji z Polski, jak i w interpretacjach tworzonych przez osoby badane. W rozprawie omówiono, w jaki sposób migranci i migrantki wykorzystują powstałą w wyniku neoliberalnych transformacji strukturalnie uwarunkowaną niszę na rynku pracy w regionie, aby realizować indywidualne aspiracje, w których ważną rolę odgrywało dążenie do osiągnięcia „dobrego życia”. Praca identyfikuje zróżnicowanie strategii migracyjnych osób badanych, których istotnym wymiarem były przejścia biograficzne, przede wszystkim związane z wchodzeniem na rynek pracy. Badane mobilności były nieoczywiste w odniesieniu do kultur migracji osób badanych. W narracjach ważną rolę odgrywała kategoria europejskości, która jednocześnie wyznaczała horyzont planowania, jak również pełniła istotną rolę w procesie interpretacji własnego statusu migracyjnego, również jako kategoria wykluczająca wobec tego, co „nieeuropejskie”. Analiza wskazuje na nowe wymiary i znaczenia migracji poakcesyjnych z Polski. Praca jest również wkładem w badania nad procesami transformacji w Europie „Wschodniej”, w szczególności w odniesieniu do teorii przejścia migracyjnego w regionie, proponując nową perspektywę na przebieg tego procesu.

This dissertation examines the migration of young, highly educated Poles taking up employment in the capitals of the “new” European Union — countries which, as a result of economic, political, and social transformations in recent years, are becoming increasingly important destinations on the map of European and global mobility. The dissertation presents an analysis of the motivations of those undertaking migration to the selected destinations, the role of migration in a broader biographical plan, and the ways in which the interviewees construct the meanings they attribute to their own mobility. The study is based on in-depth individual interviews with migrants residing in Budapest, Bucharest, Prague, and Sofia. The analysis is situated within the perspective of structuralist constructivism, with the aspirations and capabilities framework serving as the main theoretical lens. The research is placed within the broader context of migration studies, in particular post-accession migration from Poland, intra-EU mobility of skilled workers, and youth migration. On the basis of the conducted analysis, the dissertation introduces the category of ‘non-obvious migrations’, highlighting the non-obviousness of the studied mobilities both in relation to existing research on migration from Poland and in the interpretations formulated by the participants. The dissertation discusses how migrants made use of structurally conditioned niches in the labor markets of the studied countries, created by the neoliberal transformations of the region, in order to pursue and fulfil their individual aspirations, in which the pursuit of a ‘good life’ played an important role. The dissertation identifies a diversity of migration strategies among the interviewees, in which biographical transitions — especially those connected with entering the labor market — were of key importance. These mobilities were non-obvious in relation to the participants’ migration cultures. In their narratives, the category of Europeanness also played a significant role: it defined the horizon of planning and shaped the interpretation of one’s own migration status, while at the same time functioning as an exclusionary category towards what is ‘non-European’. The analysis points to new dimensions and meanings of post-accession migration from Poland. The dissertation also contributes to research on processes of transformation in ‘Eastern’ Europe, in particular in relation to the theory of migration transition in the region, offering a new perspective on the course of this process.