Leopolda Tyrmanda pisarstwo wielogatunkowe

Nie sposób w pełni pojąć œuvre Leopolda Tyrmanda, jeśli rozpatrywać każdy jego utwór w szczegółach, lecz wyłącznie z osobna. By prawdziwie uchwycić istotę tego pisarstwa, należy potraktować poszczególne realizacje gatunkowe jako komplementarne ogniwa egzystencjalno-literackiego projektu, w którym przekraczanie tradycyjnych podziałów taksonomicznych staje się praktyką twórczą. Metodologicznie wymaga to podejścia dwuetapowego: najpierw zastosowania wobec każdego z gatunków właściwego mu instrumentarium badawczego, by wydobyć jego specyficzną funkcję w systemie autora, a następnie – na poziomie syntezy – wskazania ich wzajemnych relacji wewnątrz całościowego modelu „dzieła totalnego”. Pod powierzchnią zróżnicowanych genologicznie tekstów – diarystyki („Dziennik 1954”), korespondencji ze Sławomirem Mrożkiem (zebranej w tomie „W emigracyjnym labiryncie. Listy 1965–1982”), powieści („Zły”, „Filip”, „Siedem dalekich rejsów”, „Życie towarzyskie i uczuciowe” oraz „Przygody i myśli porucznika Stukułki”), publicystyki felietonowej (ogłaszanej m.in. na łamach „Kultury”, „Przekroju” i „Tygodnika Powszechnego”) czy wreszcie dramaturgii („Polacy, czyli pakamera”) – pulsuje bowiem jedna intencja twórcza. Spaja ona cały dorobek pisarza w totalną opowieść o losie wyobcowanej jednostki, zmagającej się z moralnym upadkiem inteligencji wobec doświadczenia totalitarnego uwikłania. Jedność tę ujawniają konsekwentnie stosowane strategie: wielopoziomowa performatywność, radykalna subiektywizacja, autobiografizm, ironia, groteska tudzież drobiazgowe rejestrowanie detali życia statusowego. Wszystkie te elementy, współtworząc zwarty projekt artystyczny, domagają się jednak interpretacji w nowej perspektywie. I taki właśnie cel przyświeca niniejszej rozprawie: podejmuje ona próbę przeniesienia pojęcia hybrydyczności z poziomu pojedynczego tekstu na płaszczyznę całego dorobku, stawiając pytanie o możliwość istnienia literackiej totalności w epoce małej stabilizacji.