Progi dowodowe w procesie karnym

W polskiej procedurze karnej można dostrzec, że ustawodawca przewiduje różny poziom pewności co do ustaleń faktycznych, posługując się pojęciami określającymi siłę dowodów. Określenia te przewidują odchylenia od zasady prawdy materialnej, ponieważ ustawodawca rezygnuje z ustaleń prawdziwych na rzecz ich zastąpienia „jakościowo” zdecydowanie słabszymi surogatami (np. przypuszczeniem czy prawdopodobieństwem), a niekiedy całkowicie rezygnuje z określania siły dowodów. Zbiorczo, oboczności te można nazwać progiem dowodowym rozumianym jako określony, zróżnicowany w zależności od etapu i charakteru czynności procesowej, stopień pewności ustaleń faktycznych wymagany dla podjęcia prawnie skutecznej decyzji w toku postępowania karnego. O ile prawo oraz postępowanie dowodowe zostało szeroko opisane w piśmiennictwie prawniczym i niejednokrotnie było przedmiotem zainteresowania zarówno doktryny jak i orzecznictwa, to samo pojęcie progów dowodowych nie zostało dotychczas zdefiniowane i przeanalizowane w odniesieniu do różnych stadiów procesu karnego. Samo pojęcie progu dowodowego jest rzadko używane w literaturze, w których wprawdzie nie podejmuje się wysiłku definicyjnego uporządkowania materii, jednak używa się pojęcia „progu dowodowego” we wskazanym tutaj znaczeniu. Zatem wydaje się, że istnieje luka badawcza w zakresie ogólno-procesowego ujęcia sensu i potrzeby stosowania zróżnicowanych progów dowodowych, które są powiązane z „siłą” ustaleń faktycznych. Ponadto, konfrontacja zaproponowanego w pracy ujęcia pojęciowego i definicyjnego z istniejącym stanem badań, w szczególności z literaturą oraz orzecznictwem, pozwoliła na zidentyfikowanie istotnych rozbieżności w rozumieniu funkcji i celów poszczególnych instytucji procesowych. Zestawiając obecny dorobek doktryny i orzecznictwa z autorską definicją progów dowodowych, w pracy zaproponowano dwie tezy badawcze. Po pierwsze, tak jak proces karny dzieli się na stadia, postępowanie dowodowe dzieli się na progi dowodowe (teza pierwsza). Po drugie, w zależności od stadium procesu karnego, próg dowodowy jest zmienny, zatem charakteryzuje się różnymi kryteriami i pełni różne funkcje (teza druga). Praca składa się z czterech rozdziałów: wstępu wniosków oraz czterech rozdziałów merytorycznych. We wstępie przedstawiono własne propozycje teoretyczne obejmujące definicję progów dowodowych oraz tezy badawcze. Następnie przeanalizowano jakie cele i funkcje pełni próg dowodowy w czterech stadiach procesu karnego (postępowanie przygotowawcze, faza jurysdykcyjna – postępowanie główne oraz odwoławcze, nadzwyczajne środki zaskarżenia), analiza została uzupełniona o część historyczną i prawno-porównawczą We wnioskach zestawiono zaproponowaną koncepcję progów dowodowych z etapami dowodzenia na czterech etapach postępowania karnego, a także dokonano weryfikacji tez badawczych i sformułowano postulaty de lege ferenda.

In Polish criminal procedure, it can be seen that the legislator provides for different levels of certainty regarding factual findings, using terms that define the force of evidence. These terms provide for deviations from the principle of material truth, as the legislator abandons true findings in favour of replacing them with ‘qualitatively’ much weaker substitutes (e.g. presumption or probability), and sometimes completely abandons the determination of the strength of evidence. Collectively, these deviations can be called the evidentiary threshold, understood as a specific degree of certainty of factual findings, varying depending on the stage and nature of the proceedings, required to make a legally effective legal decision in criminal proceedings. While the law and evidentiary proceedings have been widely described in legal literature and have often been the subject of focus in both doctrine and jurisprudence, the concept of evidentiary thresholds itself has not yet been defined and analyzed in relation to the different stages of criminal proceedings. The concept of the evidentiary threshold itself is rarely used in the literature, which, although it does not attempt to define the matter, does use the concept of the ‘evidentiary threshold’ in the sense indicated here. Therefore, there appears to be a research gap in the general procedural approach to the meaning and need for differentiated evidentiary thresholds, which are linked to the ‘strength’ of factual findings. Furthermore, a comparison of the conceptual and definitional approach proposed in this work with the existing state of research, in particular with the literature and case law, has allowed for the identification of significant discrepancies in the understanding of the functions and objectives of individual procedural institutions. By comparing the current doctrinal and jurisprudential developments with the author's definition of evidentiary thresholds, the thesis proposes two research theses. First, just as criminal proceedings are divided into stages, evidentiary proceedings are divided into evidentiary thresholds (first thesis). Secondly, depending on the stage of the criminal trial, the evidentiary threshold is variable, and therefore has different criteria and performs different functions (second thesis). The thesis consists of four chapters: an introduction, conclusions and four content-related chapters. The introduction presents the author's own theoretical proposals, including the definition of evidentiary thresholds and research theses. Next, the author analyses the objectives and functions of the evidentiary threshold in the four stages of criminal proceedings (pre-trial proceedings, jurisdictional phase – main proceedings and appeal proceedings, extraordinary remedies) . The analysis is supplemented with a historical and comparative legal section. The conclusions compare the proposed concept of evidentiary thresholds with the stages of evidence presentation in the four stages of criminal proceedings, verify the research theses, and formulate proposals de lege ferenda.