Przymusowa restrukturyzacja banków w prawie polskim

Celem pracy jest analiza instytucji przymusowej restrukturyzacji w prawie polskim. Przymusowa restrukturyzacja jest szczególnym instrumentem zarządzania kryzysowego, którego stosowanie powierzono Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu. Sens resolution polega na ochronie systemu finansowego poprzez zapobieganie upadłości banków o dużym znaczeniu, w sytuacji, w której upadłość takiej instytucji mogłaby zagrozić interesowi publicznemu. Po spełnieniu przesłanek ustawowych, Fundusz wszczyna przymusową restrukturyzację i przejmuje kontrolę nad problematycznym bankiem. Stosuje następnie instrumenty resolution, które mogą obejmować umorzenie lub konwersję akcji lub zobowiązań, czy też przejęcie banku. Do przesunięć w sferze praw prywatnych dochodzi bez zgody podmiotów zainteresowanych, na podstawie władczej decyzji administracyjnej Funduszu. Godzi to w ochronę praw właścicieli i wierzycieli podmiotu w restrukturyzacji, co prawodawca usprawiedliwia przewagą interesu publicznego nad partykularnymi interesami właścicieli i wierzycieli. Należy bowiem podkreślić, że naczelną zasadą i celem przymusowej restrukturyzacji jest ochrona szeroko pojętej stabilności finansowej, choć instytucja ta powinna być traktowana jako środek ultima ratio i stosowana w wypadku braku skuteczności pozostałych, dostępnych narzędzi. Ze względu na znaczny stopień ingerencji w prawa prywatne, prawodawca w celu ochrony praw wierzycieli ustanowił zasadę niepogarszania ich praw (ang. no creditor worse off), zgodnie z którą właściciele i wierzyciele nie mogą ponieść w przymusowej restrukturyzacji strat większych, niż miałoby to miejsce w postępowaniu upadłościowym. Zasada ta wyznacza minimalny poziom efektywności resolution, w odniesieniu do hipotetycznej upadłości. Niemniej jednak należy podkreślić, że wolą prawodawcy jest, aby to właściciele i wierzyciele ponosili w pierwszej kolejności ciężar strat związanych z działalnością banku. Zmiany do dyrektywy 2014/59 (dyrektywa BRR) z maja 2026 roku świadczą o tendencji do rozszerzania zakresu stosowania przymusowej restrukturyzacji i woli objęcia tą procedurą również małych i średnich banków. Świadczy to o podważeniu charakteru ultima ratio przymusowej restrukturyzacji i jednocześnie kładzie nacisk na weryfikację proporcjonalności podejmowanych działań. Przeprowadzona analiza pozwoliła na wysunięcie pewnych wniosków co do zmiany prawa, są nimi przede wszystkim postulaty: doprecyzowania przesłanki interesu publicznego, zwiększenia transparentności działań oraz niezależności Funduszu, objęcia budżetów najmniejszych jednostek samorządu terytorialnego większą ochroną w systemie resolution oraz zagwarantowania faktycznego prawa do sądu podmiotom posiadającym interes prawny w decyzji o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji.

The objective of this thesis is to analyse the institution of resolution under Polish law. Resolution constitutes a specialised crisis management instrument, the application of which has been entrusted to the Bank Guarantee Fund. The rationale underlying resolution lies in the protection of the financial system by preventing the failure of significant banks in circumstances where the insolvency of such an institution could jeopardise the public interest. Upon fulfilment of the statutory conditions, the Fund initiates resolution proceedings and assumes control over the distressed bank. It subsequently applies resolution tools, which may encompass the bail-in or the sale of business tool. Shifts in the sphere of private rights occur without the consent of the affected parties, on the basis of an administrative decision issued by the Fund. This necessarily encroaches upon the protection of the rights of shareholders and creditors of the entity under resolution, which the legislator justifies by the primacy of the public interest over the particular interests of shareholders and creditors. It must be emphasised that the overarching principle and objective of resolution is the protection of financial stability in its broadest sense, although this institution ought to be regarded as a measure of last resort and applied only where other available instruments have proven ineffective. Given the considerable degree of interference with private rights, the legislator has established, for the protection of creditors' rights, the no creditor worse off principle, pursuant to which shareholders and creditors may not incur losses in resolution proceedings greater than those they would have sustained in insolvency proceedings. This principle delineates the minimum threshold of resolution effectiveness by reference to a hypothetical insolvency scenario. Nevertheless, it must be underscored that it is the express intention of the legislator that shareholders and creditors bear the burden of losses arising from the bank's operations in the first instance. The amendments to the Bank Recovery and Resolution Directive of May 2026 evidence a tendency towards broadening the scope of application of resolution and an intention to extend this procedure to small and medium-sized banks. This attests to the erosion of the last resort character of resolution and simultaneously places emphasis on the verification of proportionality of the measures undertaken. The analysis conducted has permitted the formulation of certain conclusions regarding legislative reform, primarily the following postulates: the clarification of the public interest condition; the enhancement of the transparency of actions and the independence of the Fund; the extension of protection within the resolution framework to the budgets of the smallest local government units; and the guarantee of an effective right to a fair trial for entities possessing a legal interest in the decision to initiate the proceedings.