Wpływ zmian podatkowych na sytuację finansową gmin na przykładzie gminy Wołomin

Niniejsza praca zajmuje się tematyką finansów gmin, jaką rolę odgrywają wpływy z podatku dochodowego od osób fizycznych w budżetach samorządowych i jak zmiany w odliczaniu tego podatku wpłynęły na płynność finansową gmin. Głównym problemem badawczym było: czy zmiany w obliczaniu podatku PIT były główną przyczyną spadku płynności finansowej JST w okresie pandemii? Przyjęto hipotezę badawczą, że zmiany w obliczaniu podatku PIT jedynie zwiększyły problemy finansowe gmin w okresie pandemii, ale nie były one najważniejszym czynnikiem wpływającym na ich budżety. Celem pracy było zbadanie jaki rzeczywisty efekt miały zmiany w obliczaniu podatku PIT na finanse gminne. W części teoretycznej przeanalizowano literaturę z zakresu funduszy samorządowych, w tym o dochodach gmin oraz wpływie pandemii i zmian podatkowych w finansach samorządowych. Część empiryczna skupiała się na dogłębnym zbadaniu gminy Wołomin i jej najważniejszych cechach wpływających na rozwój lokalny, oraz jak wyglądała struktura budżetu przed i w trakcie pandemii i zmian podatkowych. Do badania posłużyłem się porównaniem innych gmin o podobnych czynnikach rozwojowych, co gmina Wołomin. Przez to sprawdziłem, jak różne gminy przeszły przez okres znaczący dla finansów gmin i czym spowodowane były pojawiające się różnice. Z badania wyszło, że najgorzej przez analizowany okres przeszły gminy o dużym budżecie, które największą część dochodów własnych czerpią z wpływów z podatku PIT. U nich zauważono największe zaburzenie budżetów poprzez duży spadek dochodów i zahamowanie wzrostu wydatków. Wpływ ten pojawił się najmocniej w czasie wprowadzenia programu „Polski Ład”, w którym wprowadzono dużą ilość zmian i ulg w podatku PIT. Mniejszy efekt odczuły gminy o małych dochodach i gminy o innym dominującym źródle dochodów własnych. Wniosek z badań wyszedł taki, że gminy o dominującym źródle dochodów z podatków państwowych są najbardziej czułe na decyzje i zmiany wprowadzone na szczeblu krajowym, przez co ciężko w ich przypadku mówić o samodzielności finansowej samorządów i powinno się zastanowić, czy nie powinno dojść do zmian mających bardziej tą samodzielność zapewnić.

The following thesis explores the subject of municipal finances, the role of the personal income tax in municipal budgets and how changes in the calculation of this tax have affected the financial stability of municipalities. The research problem was: were the changes in the personal tax income calculation the primary cause of the decline of the financial stability of municipalities during the pandemic? The assumed research hypothesis was that changes in the personal tax income calculation only worsened the financial difficulties of municipalities during the pandemic, rather than being the primary factor affecting their budgets. The purpose of this study was to examine the actual impact of changes in the personal income tax calculation on municipal finances. The theoretical part analyzes the literature regarding municipal finances, including municipal revenues as well as the impact of the pandemic and tax calculation changes on municipal finances.The empirical part focused on an in-depth analysis of Wołomin, its key characteristics affecting local development and how its budget structure looked before and during the pandemic and tax calculation changes. The research involved comparative analysis with other municipalities sharing similar development to Wołomin. This allowed to assess how various municipalities went through the critical period for municipal finances and to identify the causes of the observed differences. The results revealed that municipalities with large budgets, which derive the majority of their own revenue from the income tax, experienced the most difficulties during the analyzed period. These municipalities observed the biggest budget discruptions, characterized by a substantial decline in revenues and a stagnation in expenditure growth. This impact was most pronounced during the implementation of the Polish Deal program, which introduced a big amount of tax changes and relief measures within the income tax. Municipalities with lower overall revenues or different dominant revenue sources experienced a lesser impact. The study concludes that municipalities whose primary revenue source relies on state taxes are highly susceptible to decisions and policy changes made at the national level, which makes it difficult to assert the financial independence of such local governments, highlighting the need to consider systemic reforms designed to better secure their autonomy.