Ewolucja statusu prawnomiędzynarodowego Portoryko w polityce Stanów Zjednoczonych

Niniejsze studium z zakresu stosunków międzynarodowych poświęcone jest analizie statusu prawnomiędzynarodowego Portoryko w polityce Stanów Zjednoczonych, rozpatrywanego w optyce rozbieżności interesów między metropolią a terytorium zależnym. Zjawisko asymetrii politycznej oraz zależności strukturalnej stanowią główną oś analityczną, porządkującą wywód przeprowadzony w pracy. Autor stawia tezę, której weryfikacji służy wielowymiarowe zbadanie instrumentów kontroli, mające na celu wykazanie niezgodności obecnego statusu wyspy ze standardami dekolonizacyjnymi ONZ. Rozdział pierwszy koncentruje się na teoretyczno-prawnych determinantach oceny statusu terytorium. Uwzględnienie norm prawa międzynarodowego oraz analiza rzeczywistego zakresu samorządności stanowią dla autora niezbędny kontekst, bez którego niemożliwe wydaje się właściwe osadzenie rozważań nad polityką Waszyngtonu wobec Portoryko. Następują one w drugim i trzecim rozdziale badania. Autor rozpoczyna analizę od przełomowych orzeczeń Sądu Najwyższego USA (tzw. Spraw Wyspiarskich), które stały się fundamentem doktryny terytoriów nieinkorporowanych. W ten sposób zyskuje istotne tło historyczno-prawne, w którym umiejscowienie ustaleń dotyczących ewolucji mechanizmów dominacji – od sfery strategiczno-militarnej, przez gospodarczo-fiskalną, aż po polityczno-prawną – wydaje się wysoce zasadne. Okres badawczy obejmuje lata 1898–2024, uwzględniając najnowsze przekształcenia ustrojowe związane z ustawą PROMESA. W podsumowaniu autor syntetyzuje wnioski potwierdzające słuszność przyjętej tezy badawczej, dowodząc, że mimo przekształceń instytucjonalnych, relacja USA–Portoryko pozostaje przykładem trwałego podporządkowania peryferii interesom centrum.

This study in the field of international relations analyzes the international-legal status of Puerto Rico in United States policy, examined through the lens of divergent interests between the metropolitan core and its dependent periphery. Political asymmetry and structural dependence constitute the main analytical axis that organizes the argument developed in the work. The author advances the thesis that a multidimensional examination of the instruments of control demonstrates the incompatibility of the island’s current status with United Nations decolonization standards. The first chapter focuses on the theoretical and legal determinants for assessing a territory’s status. The author regards the consideration of international law norms and the analysis of the actual scope of self-government as an indispensable context for properly framing the considerations of Washington’s policy toward Puerto Rico, which follow in the second and third chapters. The analysis begins with the landmark U.S. Supreme Court rulings (the so-called Insular Cases), which laid the foundations of the doctrine of unincorporated territories. This provides a crucial historical-legal background, making it highly justified to locate the findings regarding the evolution of domination mechanisms, from the strategic-military sphere, through the economic-fiscal, to the political-legal, within this context. The research period covers the years 1898-2024, taking into account the latest institutional transformations associated with the PROMESA Act. In the conclusion, the author synthesizes findings that confirm the validity of the adopted research thesis, demonstrating that despite institutional transformations, the relationship between the USA and Puerto Rico remains an example of the enduring subordination of the periphery to the interests of the core.