Życie na uboczu. Społeczne konsekwencje wykluczenia transportowego na Mazurach

Praca magisterska poświęcona jest problematyce wykluczenia transportowego na obszarach wiejskich Mazur, analizowanego w ujęciu socjologicznym. Celem badania było sprawdzenie, jak utrudniony dostęp do transportu publicznego kształtuje życie mieszkańców, uczestnictwo w życiu społecznym czy stosunek do miejsca zamieszkania. Badanie przeprowadzone w ramach niniejszej pracy miało charakter jakościowy. Zastosowano wywiad pogłębiony jako metodę badawczą. Pozwoliło to na uchwycenie indywidualnych doświadczeń różnych grup wiekowych, a także zobrazowanie wielowymiarowego charakteru wykluczenia transportowego, który trudny jest do rozpoznania w podejściach ilościowych. Analiza materiału ukazała deficyty w dostępie do infrastruktury transportowej oraz usług publicznych, co ma wpływ na kwestie związane ze zdrowiem, pracą czy rozwojem osobistym. Ograniczenia te powodują często poczucie zależności od osób trzecich i wymuszają motoryzację indywidualną, to natomiast może pogłębiać nierówności społeczne. Jednocześnie rozmowy z badanymi pokazały, że doświadczenie wykluczenia transportowego nie prowadzi bezpośrednio do negatywnej oceny miejsca zamieszkania. Z wypowiedzi respondentów wynika, iż pomimo znaczących niedogodności transportowych w życiu codziennym, pozostają oni silnie zakorzenieni w lokalnej społeczności, a problemy komunikacyjne traktują jako ważne, choć niespełniające roli kluczowego czynnika w kształtowaniu tożsamości czy stylu życia. Wnioski z pracy pokazują, że wykluczenie transportowe ma charakter wielowymiarowy i jest odmiennie odczuwane przez różne grupy wiekowe. Problemy transportowe nie przekładają się wprost na negatywny stosunek do wsi, lesz kształtują codziennie strategie radzenia sobie, które są oparte na więziach sąsiedzkich czy rodzinnych. Należy jednak mieć na uwadze, że zjawisko wykluczenia transportowego ogranicza mobilność i budowanie kapitału pomostowego, co może wpływać na reprodukcję nierówności społecznych na obszarach wiejskich.

This master’s thesis is devoted to the issue of transport exclusion in the rural areas of Masuria, analyzed from a sociological perspective. The aim of the study was to examine how limited access to public transport shapes the lives of residents, their participation in social life, and their attitude toward their place of residence. This research adopted a qualitative methodology, using interviews to explore the experiences of different age groups and capture the multidimensional and specific character of transport exclusion, which is difficult to assess through quantitative approaches. The analysis of the material revealed deficits in access to transport infrastructure and public services, affecting issues related to health, work, and personal development. These limitations often result in a sense of dependence on third parties and enforce individual motorization, which in turn may deepen social inequalities. At the same time, conversations with the respondents showed that the experience of transport exclusion does not directly lead to a negative assessment of the place of residence. The respondents’ statements indicate that, despite significant transport difficulties in everyday life, they remain strongly rooted in the local community, and communication problems are perceived as important but not as a key factor in shaping identity or lifestyle. The conclusions of the thesis show that transport exclusion is multidimensional and is experienced differently by various age groups. Transport problems do not directly translate into a negative attitude toward the village but rather shape everyday coping strategies that are based on neighborhood and family ties. The phenomenon of transport exclusion limits mobility and the building of bridging social capital, which may influence the reproduction of social inequalities in rural areas.