Oddziaływanie futbolu na politykę i społeczeństwa państw postjugosłowiańskich

Tematyka pracy obejmuje oddziaływanie futbolu na politykę oraz społeczeństwa Jugosławii i państw powstałych po jej rozpadzie. Analizie poddano zarówno genezę i rozwój piłki nożnej jako fenomenu społecznego, jak i jej szczególną rolę na obszarze bałkańskim, gdzie sport ten od początku silnie wiązał się z procesami narodotwórczymi i politycznymi. W pierwszej części przedstawiono ewolucję futbolu – od dawnych gier podobnych do piłki nożnej, przez ujednolicenie zasad w Anglii i powstanie pierwszych klubów, aż po początki futbolu na terenach jugosłowiańskich. Ukazano, w jaki sposób piłka nożna w Królestwie SHS, a następnie w Jugosławii socjalistycznej, pełniła rolę narzędzia propagandy i integracji, a jednocześnie stanowiła przestrzeń manifestacji lokalnych oraz narodowych odrębności. Drugi rozdział koncentruje się na rywalizacji Dinama Zagrzeb i Crvenej Zvezdy Belgrad – klubów symbolizujących odmienne wizje polityczne i tożsamościowe. W tym kontekście omówiono także inne aspekty, jak na przykład walkę Kosowa o międzynarodowe uznanie poprzez uczestnictwo w strukturach FIFA i UEFA. Rozdział trzeci obejmuje analizę rywalizacji wewnątrz państw postjugosłowiańskich – Crvenej Zvezdy z Partizanem Belgrad oraz Dinama z Hajdukiem Split. Spotkania te wykraczały poza ramy sportu, odzwierciedlając zróżnicowane tradycje, lokalne tożsamości i zaplecze ideologiczne klubów, a zarazem stanowiąc przestrzeń artykulacji antagonizmów narodowych i regionalnych. Zastosowana metodologia łączyła analizę literatury przedmiotu, studium przypadków oraz elementy analizy dyskursu politycznego i medialnego. Dzięki temu możliwe było uchwycenie zarówno faktów historycznych, jak i sposobów ich interpretowania oraz wykorzystywania w procesach politycznych i społecznych. Zakończenie syntetyzuje przeprowadzone analizy, wskazując na znaczenie futbolu w kształtowaniu tożsamości narodowych i procesów politycznych na Bałkanach. Piłka nożna ukazana została jako zjawisko wykraczające poza sport – jako narzędzie mobilizacji społecznej, manifestacji politycznej oraz symbol narodowych aspiracji i konfliktów.

The thesis explores the influence of football on the politics and societies of Yugoslavia and the states that emerged after its dissolution. The study examines both the origins and development of football as a social phenomenon and its specific role in the Balkan region, where the sport was closely linked to nation-building and political processes from the outset. The first part presents the evolution of football – from ancient games similar to football, through the unification of rules in England and the formation of the first clubs, to the beginnings of football in Yugoslavia. It shows how football in the Kingdom of SHS, and later in socialist Yugoslavia, served as a tool for propaganda and integration, while simultaneously providing a space for the manifestation of local and national differences. The second chapter focuses on the rivalry between Dinamo Zagreb and Red Star Belgrade – clubs symbolizing different political and identity visions. In this context, other aspects such as Kosovo's struggle for international recognition through participation in FIFA and UEFA. The third chapter analyzes the rivalries within post-Yugoslav states – Red Star Belgrade vs. Partizan Belgrade and Dinamo vs. Hajduk Split. These encounters transcended the confines of sport, reflecting the clubs' diverse traditions, local identities, and ideological backgrounds, while also providing a space for articulating national and regional antagonisms. The methodology employed combined literature analysis, case studies, and elements of political and media discourse analysis. This enabled the author to capture both historical facts and the ways in which they were interpreted and utilized in political and social processes. The conclusion synthesizes the analyses, pointing to the significance of football in shaping national identities and political processes in the Balkans. Football is presented as a phenomenon that transcends sport – as a tool for social mobilization, political manifestation, and a symbol of national aspirations and conflicts.