Występowanie i rola języka esperanto w światowym filmie fabularnym

Praca została poświęcona analizie występowania i roli języka esperanto w światowym filmie fabularnym. Autor stawia tezę, że mowa stworzona przez Ludwika Zamenhofa była szeroko wykorzystywana w kinematografii, jednak nie szerzyła ona charakterystycznej dla esperantystów idei powszechnego pokoju i braterstwa. Zamiast tego ów język planowy był wykorzystywany dla umiędzynarodowienia sceny, bądź wzbudzenia u widza poczucia niepewności, wyobcowania oraz grozy. Autor określa to zjawisko mianem toposu tajemniczego esperanta, diametralnie różniącego się od idei Zamenhofa. Praca zajmuje się analizą filmów pod kątem występowania tego zjawiska, aby na jej bazie skonstruować i scharakteryzować wspomniany topos

Wykorzystanie toposu tajemniczego esperanto łączy jedna uniwersalna definicja - ogólne umiędzynarodowienie sceny. Celem reżyserów było wskazanie na konkretny element filmu, zachowanie bohaterów, emocje, bądź wątek, bez przypisywania go do konkretnej narodowości. Esperanto, jako język politycznie neutralny i niezwiązany z żadnym państwem stanowiło wówczas idealne uzupełnienie tej luki. Filmy różni jednak przyczyna zastosowania toposu. Od ogólnego umiędzynarodowienia sceny i wzbudzenia u widza określonych emocji, przez oddanie nieoczywistego hołdu mentorowi, po przysłowiową poprawność polityczną. Praca podejmuje się analizy każdego z powyższych przypadków, przyczyn ich umieszczenia oraz sposobu przedstawienia.

Głównymi źródłami pracy jest 10 filmów fabularnych z lat 1926-1985. Uzupełniająco, dla zbadania recepcji społecznej zastosowania esperanta w filmie, oraz przedstawienia istotnego kontekstu historycznego, autor posłużył się dodatkowymi źródłami w postaci: encyklopedii esperanckiej z lat trzydziestych XX wieku, wycinku z gazety Heroldo de Esperanto, książki Mein Kampf Adolfa Hitlera, oraz książki Williama Shatnera - aktora odgrywającego główną rolę w filmie Incubus.

Źródła filmowe zostały pogrupowane na dwa podzbiory. Pierwszy z nich opisuje zjawisko określone mianem esperantaĵoj - dosł. obiektu esperanckiego. Określa się tak filmy, które zostały zrealizowane w innym języku, natomiast umieszczono w nich element esperancki. W niektórych przypadkach jest nim wyłącznie gazeta bądź krótki dialog, w innych esperanto stanowi kluczową część dzieła. Drugi podzbiór stanowią produkcje zrealizowane w całości w esperanto. Należą do nich dwa filmy zrealizowane w latach sześćdziesiątych XX wieku: francuski Angoroj z roku 1964, oraz amerykański Incubus, który miał swoją premierę w roku 1966.

The work analyzes the occurrence and role of the Esperanto language in the world of feature film. The author puts forward a thesis that a tongue constructed by Ludwik Zamenhof was widely used in the cinematography, although it didn't spread characteristic for Esperantists conception of world peace and brotherhood. Instead of that, this constructed language was used for internationalization of the movie scene or to make the viewer feel uncertain, alien, or dreadful. The author describes this phenomenon as the topos of mysterious Esperanto, which diametrically differs from Zamenhof's ideals. The work provides analyze of the movies for occurrence of this phenomenon, in order to construct and characterize the mentioned topos.

Usage of the mysterious Esperanto topos unifies one universal definition: internationalization of the scene. The goal of the directors was to indicate a specific element of the movie, a character's behavior, emotions, or thread, without connecting it to the specific nationality. Esperanto, as the language politically neutral and nonaligned with any nation, was then the ideal filling of this gap. The films differ, however, in the reason of using the topos. From general internationalization of the scene and arousing emotions in the viewer by paying an unconventional tribute to a mentor, ending in so-called political correctness. The work analyze each of the above cases, provides the cause of their implementation, and describe the way they were presented.

Primal sources are 10 feature films directed in the years 1926–1985. Complementary, for study the social reception of the adoption of the Esperanto in the movie, or to provide important context, the author used additional sources, which are: Encyclopedia of the Esperanto from 1930s, part of the Heroldo de Esperanto newspaper, Adolf Hitler's book Mein Kampf and a book of the William Shatner - actor playing the main role in the Incubus movie.

Film sources were grouped into two subsets. First of them are the phenomenon called esperantajoj - literally the Esperanto objects. It describes movies realized in the other language, in which the Esperanto element was adopted. Sometimes it's only a newspaper or short dialogue, in other case, Esperanto takes a key role in the movie. The second subset provides productions realized fully in Esperanto. It contains of two movies from 1960s: French Angoroj from 1964, and American Incubus released in the year 1966.