Zagłada (nie) dla dzieci. Nadużycia w polskiej literaturze dziecięcej XXI wieku

Artykuł analizuje trzy utwory dla dzieci mówiące o Zagładzie (Kotka Brygidy Joanny Rudniańskiej, Ta potworna wojna Grażyny Bąkiewicz z ilustracjami Artura Nowickiego i Mama zawsze wraca Agaty Tuszyńskiej i Iwony Chmielewskiej) oraz teksty naukowe i publicystyczne dotyczące tego zjawiska. Holokaustowa literatura dziecięca jest często opisywana jako medium edukacyjne, a także kreujące postawy młodych odbiorców, prezentuje więc różnorakie wartości i stanowi pole napięć ideologicznych. W tym zakresie zidentyfikować można nadużycia zawarte w utworach i wskazywane w opracowaniach, takie jak niejednoznaczność moralna bohaterów, wykorzystanie komizmu i formy komiksowej czy estetyzacji i urynkowienie książki o Zagładzie. Artykuł ma na celu interpretację zjawisk artystycznych i ich recepcję przez dorosłych czytelników, którzy nierzadko obierają wyraźnie subiektywne perspektywy, wyrażając polityczne i moralne osądy dotyczące tekstów dla niedorosłych i prezentowanych tam obrazów Zagłady, a także samego faktu pisania o Szoa dla dzieci.

This article analyzes three children’s books which talk about the Holocaust (Joanna Rudniańska’s Kotka Brygidy [Bridget’s she-cat], Grażyna Bąkiewicz’s Ta potworna wojna [this horrible war] with Artur Nowicki’s illustrations, and Agata Tuszyńska and Iwona Chmielewska’s Mama zawsze wraca [mom always comes back]) as well as scholarly and political commentary texts regarding this phenomenon. Holocaust children’s literature is often described as an educational medium that shapes young readers’ stances. Thus, it presents various values and constitutes a sphere of ideological tensions. Within this framework one can identify the abuses present in the works and discussed in the studies such as the characters’ moral ambiguity, using comedy and the comic book form, or aestheticization and commercialization of books about the Holocaust. These are the issues to which this article is devoted. It is to interpret the artistic phenomena and their reception by adult readers, who often adopt clearly subjective stances, expressing political and moral judgments on texts for non-adults and the images of the Holocaust presented there as well as the very act of writing for children about the Shoah.