Socjotechniczne imaginarium „atomu” w Niemczech i w Polsce – analiza zbiorowych wyobrażeń o energetyce jądrowej

Celem pracy jest zgłębienie różnic w podejściu do energetyki jądrowej poprzez analizę porównawczą narodowo-specyficznych wyobrażeń i przekonań o technologii opartej o rozszczepienie jądra atomowego. Narzędziem wykorzystanym do analizy jest teoria socjotechnicznego imaginarium Sheili Jasanoff i Sang-Hyun Kima, którą autorzy zaprezentowali na przykładzie zestawienia procesów historii sektora atomowego w Stanach Zjednoczonych i Korei Południowej. Imaginarium socjotechniczne Jasanoff i Kima można opisać jako zbiorowe wyobrażenie o technologii, które wpływa na proces kształtowania i implementacji projektów naukowo-technologicznych w specyficznych warunkach społeczno-kulturowych danego kraju. Niniejsza praca poszerzyła analizę o przypadek rozwoju jądrowego w Republice Federalnej Niemiec i Polsce co pozwoliło na zdefiniowanie imaginarium o energii atomowej dla tych krajów. Szczególnie w pogłębionej analizie przypadku niemieckiego można dostrzec jaką rolę odgrywały pojedyncze wydarzenia oraz kontekst społeczno-kulturowy w kształtowaniu, zmienianiu działań politycznych i obywatelskich epistemologii. Na przykładzie Niemiec został zobrazowany przypadek zderzenia dwóch przeciwstawnych wyobrażeń przyszłości sektora jądrowego pod wpływem nadzwyczajnych wydarzeń takich jak: II wojna światowa, kryzys naftowy, katastrofa w Czarnobylu, awaria w Fukushimie, czy inwazja na Ukrainę. Jedna z wizji bazowała na niemieckiej potrzebie rozwoju i budowy silnej, konkurencyjnej gospodarki, a druga na powojennej awersji do ryzyka i lęku przed zagrożeniem. Punkty zwrotne wyznaczały nadzwyczajne wydarzenia takie jak. Przypadek Polski pokazał za to jak mocno kwestie związane z bezpieczeństwem państwa mogą wpłynąć na społeczne wyobrażenia i politykę wobec technologii jądrowej.

The aim of this study is to explore the differences in approaches to nuclear energy through a comparative analysis of nation-specific imaginations and beliefs about technology based on atomic fusion. The tool used for the analysis is the theory of sociotechnical imaginaries by Sheila Jasanoff and Sang-Hyun Kim, which the authors presented using a comparison of the history of the atomic sector in the United States and South Korea. Jasanoff and Kim's sociotechnical imaginary can be described as a collective imagination about technology that influences the shaping and implementation of scientific and technological projects in the specific socio-cultural conditions of a given country. This study extended the analysis to the case of nuclear development in the Federal Republic of Germany and Poland, which allowed for the definition of the imaginary of atomic energy in these countries. Particularly in the in-depth analysis of the German case, one can see the role that individual events and the socio-cultural context played in shaping, and changing political actions, and civic epistemologies. The German example illustrated the clash of two opposing visions of the future of the nuclear sector under the influence of extraordinary events such as World War II, the oil crisis, the Chernobyl disaster, the Fukushima accident, and the invasion of Ukraine. One vision was based on Germany's need to develop and build a strong, competitive economy, while the other was based on post-war risk aversion and fear of danger. The case of Poland, on the other hand, showed how strongly issues related to state security can influence social imaginations and policies towards nuclear technology.