Roślinność jako główny motyw ilustracji. Wybrane drzeworyty z Ksiąg o gospodarstwie Piotra Krescentyna z 1549 r.

Przedmiotem niniejszej pracy są wybrane drzeworyty z pierwszego polskiego wydania Ruralia commoda Piotra Krescentyna opublikowanego przez krakowski zakład Heleny Unglerowej w 1549 r. Omówione zostały ilustracje, na których roślinność stanowi główny motyw kompozycji. Zbadane zostały zarówno przedstawienia flory, jak i elementy dodatkowe, takie jak zwierzęta, ludzie, podłoże i przedmioty codziennego użytku. Interesujące nas grafiki porównane zostały ponadto z drzeworytami z wcześniejszych, zagranicznych wydań tego samego dzieła Krescentyna oraz z ilustracjami z innych polskich, XVI-wiecznych kompendiów przyrodniczych. Głównym celem pracy jest wykazanie, że szata graficzna Ksiąg o gospodarstwie wyróżnia się na tle pozostałych analizowanych źródeł: wydawczyni zrezygnowała prawie całkowicie z użycia schematycznych wzorów obrazowania przyrody na rzecz wprowadzenia wielu nowości i urozmaiceń. Uzasadniona została również szczególnie duża dbałość Unglerowej o aspekt wizualny opublikowanego utworu oraz o spełnianie przez wykorzystane ilustracje funkcji praktycznych.

This paper focuses on selected woodcuts from the first Polish edition of Pietro de Crescenzi’s Księgi o gospodarstwie [Books on Husbandry], published by Helena Ungler in Kraków in 1549. The study focuses on illustrations in which vegetation is the main motif of the composition. Both representations of flora and additional elements, such as animals, people, the ground, and everyday objects, were examined. Furthermore, the prints have been compared with woodcuts from earlier, foreign editions of the same work by Pietro de Crescenzi, as well as with illustrations from other Polish, 16th-century scientific books. The main objective of this study is to demonstrate that the visual design of Księgi o gospodarstwie [Books on Husbandry] stands out from the other sources analyzed: the publisher almost completely abandoned the use of schematic patterns of nature depiction in favor of introducing many innovations and variations. It was also justified that Helena Ungler paid particularly close attention to the visual aspect of the published work and to ensuring that the illustrations served practical functions.