Międzynarodowa współpraca organów ścigania i sądów w zakresie zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym o charakterze transgranicznym

Praca dotyczy międzynarodowej współpracy organów ścigania i sądów w zakresie zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym o charakterze transgranicznym. Jej celem jest ocena, czy odejście od klasycznej pomocy prawnej na rzecz mechanizmu wzajemnego uznawania zwiększa skuteczność zabezpieczania mienia znajdującego się za granicą. Problem ma szczególne znaczenie w sprawach gospodarczych, w których aktywa mogą zostać szybko przeniesione za granicę. W pracy przeanalizowano polskie podstawy zabezpieczenia majątkowego, klasyczny model pomocy prawnej oparty na instrumentach konwencyjnych oraz unijny model wzajemnego uznawania wynikający z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1805. Uwzględniono także dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1260, która wzmacnia krajową infrastrukturę odzyskiwania mienia. Analiza prowadzi do wniosku, że model wzajemnego uznawania jest szybszy i bardziej przewidywalny niż klasyczna pomoc prawna, ponieważ opiera się na standardowym zaświadczeniu, bezpośredniej komunikacji organów, ograniczonym katalogu podstaw odmowy oraz częściowym wyłączeniu kontroli podwójnej karalności. Jego skuteczność zależy jednak od prawidłowego wypełnienia zaświadczenia, sprawności organów oraz krajowych procedur wykonawczych. Odrębnie omówiono granice modelu unijnego na przykładzie Liechtensteinu. Przykład ten pokazuje, że w relacjach z państwami trzecimi nadal dominuje klasyczna pomoc prawna, oparta na kontroli państwa wezwanego i wymogu podwójnej karalności. Wnioski pracy potwierdzają, że skuteczność transgranicznego zabezpieczenia majątkowego rośnie wraz z ograniczeniem klasycznych barier pomocy prawnej, ale wymaga także sprawnej infrastruktury odzyskiwania mienia i poszanowania gwarancji procesowych.

The thesis concerns international cooperation between law enforcement authorities and courts in the field of asset freezing in cross-border criminal proceedings. Its purpose is to assess whether the shift from traditional mutual legal assistance to the mechanism of mutual recognition increases the effectiveness of securing assets located abroad. The issue is of particular importance in economic crime cases, where assets may be quickly transferred abroad. The thesis analyses the Polish legal basis for asset freezing, the traditional model of mutual legal assistance based on conventional instruments, and the EU model of mutual recognition resulting from Regulation (EU) 2018/1805 of the European Parliament and of the Council. It also takes into account Directive (EU) 2024/1260 of the European Parliament and of the Council, which strengthens the national asset recovery infrastructure. The analysis leads to the conclusion that the model of mutual recognition is faster and more predictable than traditional mutual legal assistance, as it is based on a standard certificate, direct communication between authorities, a limited catalogue of grounds for refusal, and the partial exclusion of dual criminality review. However, its effectiveness depends on the proper completion of the certificate, the efficiency of the authorities, and national enforcement procedures. The limits of the EU model are discussed separately using the example of Liechtenstein. This example demonstrates that, in relations with third countries, traditional mutual legal assistance still predominates, based on the control of the requested state and the requirement of dual criminality. The conclusions of the thesis confirm that the effectiveness of cross-border asset freezing increases with the reduction of traditional barriers to mutual legal assistance, but also requires an efficient asset recovery infrastructure and respect for procedural safeguards.