Analiza strukturalna wybranych sztuk chińskiego pisarza Gao Xingjiana

Celem pracy jest analiza strukturalna trzech sztuk Gao Xingjiana z lat 1982-86: Alarm sygnalizacyjny (Juéduì xìnhào, 绝对信号), Przystanek (Chēzhàn, 车站) oraz Drugi brzeg (Bǐ'àn, 彼岸). Kontekstem jest rewolucja kulturalna i era reform. Omówiono twórczość autora oraz jego inspiracje (chińskie i zachodnie). Mimo pozornych różnic, sztuki te łączy dążenie do uwolnienia formy teatralnej przy zachowaniu teatralności, rozbijanie jednolitego przekazu oraz skupienie na relacjach, psychice postaci i roli aktora. Gao Xingjian wykorzystuje mantry, polifonię oraz efekt wyobcowania, osiągany przez zaburzenia warunków spacjo-temporalnych, pustkę, ciszę, światło i ciemność. Jego język teatralny opiera się na niedookreśleniu i zacieraniu granic między przestrzenią sceniczną a psychologiczną. Czerpie z teatru absurdu, tradycyjnego teatru chińskiego i buddyzmu chan, kładąc nacisk na psychikę postaci, relacje międzyludzkie i relację widz-aktor-postać. Motyw „wydostawania się” jest wyraźny w omawianych sztukach. Symbolizuje potrzebę uwolnienia się teatru od stagnacji oraz potrzebę dążenia postaci do poprawy swojej sytuacji. Proces ten przyjmuje różne formy, od pasywnych postaw poddania się czy akceptacji, poprzez odrzucenie, po aktywne i konstruktywne „uwalnianie się”, idące w parze z nadzieją i działaniem. Eksplorowane są tematy aktywności i bierności, a także presji społecznej. Można zauważyć różnicę między wydostawaniem się (odrzuceniem własnej sytuacji) a uwalnianiem się (dążeniem do pozytywnej zmiany). Szczególny nacisk położony jest na rolę grupy, struktur społecznych. Bohaterowie sztuk doświadczają poczucia zagubienia, presji społecznej, przemijania oraz utraty tożsamości. W omawianych sztukach wyróżnić można powtarzające się kategorie i postawy postaci. Ważny jest także metateatralny charakter sztuk, zachodzący w nich proces burzenia czwartej ściany i oddzielenia aktorów od postaci.

The aim of this thesis is to conduct a structural analysis of three plays by Gao Xingjian from the years 1982–86: Signal Alarm (Juéduì xìnhào, 绝对信号), Bus Stop (Chēzhàn, 车站) and The Other Shore (Bǐ'àn, 彼岸). The context for the analysis is the Cultural Revolution and the era of reforms. The author’s body of work and his inspirations - both Chinese and Western - are discussed. Despite their apparent differences, these plays are united by a pursuit of theatrical form liberation while maintaining theatricality, a breakdown of singular narrative, and a focus on relationships, characters' psychology and the role of the actor. Gao Xingjian employs mantras, polyphony, and the alienation effect, achieved through the disruption of spatio-temporal conditions, usage of emptiness, silence, light and darkness. His theatrical language is based on ambiguity and the blurring of boundaries between stage space and psychological space. He draws from the Theatre of the Absurd, traditional Chinese theatre, and Chan Buddhism, emphasizing character psychology, human relationships, and the viewer-actor-character dynamic. The motif of breaking free is clearly present in the analyzed plays. It symbolizes both the need to liberate theatre from stagnation and the need for characters to desire to improve their situations. This process takes various forms: from passive attitudes of submission or acceptance, through rejection, to active and constructive liberation accompanied by hope and action. Themes of activity and passivity, as well as social pressure, are explored. A distinction can be made between breaking free (rejecting one's current situation) and liberation (striving for positive change). Particular emphasis is placed on the role of the group and social structures. The protagonists of the plays experience feelings of confusion, social pressure, transience and loss of identity. Recurring character types and behavioral patterns can be identified across the plays. The metatheatrical nature of these works is also significant, including the breaking of the fourth wall and the blurring of lines between actors and characters.