Cel, historia i charakterystyka podatku akcyzowego w Polsce - aspekty wybrane

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie historii reform podatku akcyzowego oraz szczegółowa analiza istoty tego podatku jako jednego z kluczowych źródeł dochodów budżetowych w Polsce w latach 2018–2024. Opracowanie opiera się na danych statystycznych publikowanych przez Ministerstwo Finansów oraz na wynikach analiz wykonania budżetu przedstawionych przez Najwyższą Izbę Kontroli. Przedmiotem rozważań jest również kwestia roli, jaką podatek akcyzowy odgrywa w systemach budżetowych wybranych państw członkowskich Unii Europejskiej. W tym zakresie w niniejszej pracy wykorzystano dane statystyczne pochodzące z zasobów Eurostatu oraz Tax Foundation Europe, co umożliwiło dokonanie porównawczej analizy udziału akcyzy w dochodach publicznych oraz identyfikację różnic w strukturze i funkcjach tego podatku w poszczególnych krajach. Rozważania te zostały pogłębione poprzez analizę różnic pomiędzy podatkiem akcyzowym a innymi formami opodatkowania konsumpcji. Całość ujęta została zarówno w kontekście obowiązujących przepisów prawa krajowego, jak i regulacji wynikających z dyrektyw Unii Europejskiej, które w znacznym stopniu wpływają na kształtowanie polityki akcyzowej w państwach członkowskich.

The objective of this study is to present the history of excise tax reforms and to conduct a detailed analysis of the essence of this tax as one of the key sources of budgetary revenue in Poland in the years 2018–2024. The study is based on statistical data published by the Ministry of Finance, as well as on the results of budget performance analyses presented by the Supreme Audit Office. The subject of consideration also includes the role of excise tax within the budgetary systems of selected European Union Member States. In this regard, the study utilizes statistical data sourced from Eurostat and Tax Foundation Europe, which has enabled a comparative analysis of the share of excise duties in public revenues, as well as the identification of differences in the structure and functions of this tax across individual countries. These considerations are further deepened by an analysis of the differences between excise tax and other forms of consumption taxation. The entire discussion is framed within the context of applicable national legal regulations and the provisions of European Union directives, which significantly influence the shaping of excise tax policy in the Member States.