Obrzędowe i codzienne pożywienie w polszczyźnie północnokresowej (na podstawie narracji dawnych mieszkańców wsi na pograniczu białorusko-litewskim)

Kuchni kresowej poświęcono wiele artykułów i książek, jednak nowo powstałe nagrania przynoszą słownictwo i przepisy, które uzupełniają wcześniejsze opracowania i dlatego są cenne. Artykuł przedstawia słownictwo kulinarne z zakresu nazewnictwa potraw obrzędowych i codziennych oraz czynności związanych z przyrządzaniem posiłków w języku polskim mieszkańców dawnych wsi chłopskich i szlacheckich z okolic Ejszyszek, Naczy i Radunia, gdzie, poza chlebem, który pieczono w każdym domu, przyrządzano m.in. słoduchę, zacirkę, maczankę, bliny lub wątrobiankę. Na Wigilię Bożego Narodzenia gotowano rosoł, sytę, grucę, uszki, śliżyki i inne potrawy, aby w sumie było ich dwanaście, jak liczba apostołów. Kwas chlebowy, kapustę kwaszoną lub buraki przyrządzano w dużych dębowych beczkach. Słownictwo kulinarne wyekscerpowane zostało z narracji utrwalonych przez autorkę na przełomie XX i XXI w. od mieszkańców pogranicza białorusko-litewskiego w rejonie werenowskim na Białorusi. Artykuł wzbogaca wiedzę na temat dawnych Kresów Wschodnich oraz bazę materiałową polszczyzny północnokresowej.

Many articles and books have been devoted to the cuisine of the borderlands, but new recordings collected by researchers contain vocabulary and recipes that supplement previous studies and are therefore valuable. The article presents a dictionary of culinary vocabulary, i.e. ritual dishes and everyday foods, as well as verbs naming cooking actions, in the Polish spoken by residents of former peasant villages and noble areas in the vicinity of Eishishkes, Nacha and Radun, where, in addition to bread, which was baked in every house, slodukha, zatsirka, machanka (gravy), bliny or wątrobianka (saltisone with liver) were prepared. On Christmas Eve, meat broth, syta (mead), gruca (kasha), uszki (a kind of dumpling), śliżyki (a kind of cake) and other dishes were prepared; a total of 12 dishes was traditionally prepared, representing the number of apostles. Meanwhile, bread kvas, sauerkraut or beetroot were prepared in large oak barrels. This culinary vocabulary was selected from narratives recorded by the author at the turn of the 20th and 21st centuries from the residents of the Belarusian-Lithuanian borderland in the Belarusian region of Voranava. This publication contributes to knowledge of the former Eastern borderlands and contributes to documentation of north-eastern Polish peripheral dialects.

Кухні ўсходніх ускраін былой Рэчы Паспалітай прысвечана шмат артыкулаў і кніг, аднак у новых запісах даследчыкаў знойдзем лексіку і кулінарныя рэцэпты, якія дапаўняюць ранейшыя публікацыі і таму з’яўляюцца каштоўнымі. Артыкул прадстаўляе слоўнік кулінарнай лексікі, г. зн. абрадавых страў і штодзённай ежы, а таксама дзеясловаў, якія называюць дзеянні па прыгатаванні ежы, у польскай мове жыхароў былых сялянскіх вёсак і шляхецкіх ваколіц у наваколлі Эйшышак, Начы і Радуні, дзе, акрамя хлеба, які пяклі ў кожнай хаце, гатавалі ў тым ліку саладуху, зацірку, мачанку, бліны або вантрабянку. На калядную вячэру рыхтавалі расол, сыту, груцу, ушкі, сліжыкі і іншыя стравы; важна, каб іх было дванаццаць, як апосталаў. Хлебны квас, квашаную капусту або буракі ставілі ў вялікіх дубовых бочках. Кулінарная лексіка выбіралася з наратываў, якія аўтарка запісала на мяжы XX і XXI стст. ад жыхароў беларуска-літоўскага памежжа ў Воранаўскім раёне Беларусі. Публікацыя ўзбагачае веды на тэму даўніх усходніх ускраін былой Рэчы Паспалітай, а таксама запісы паўночна-ўсходніх польскіх перыферыйных гаворак.