Changes in fMRI resting state connectivity related to cognitive behavioral therapy of procrastination

Prokrastynacja to dysfunkcyjna forma odkładania zadań, która wiąże się z negatywnymi konsekwencjami psychicznymi oraz obniżoną efektywnością działań. Badania wskazują, że może być ona powiązana ze zmianami w trzech sieciach mózgowych zaangażowanych w regulację emocji, samokontrolę oraz myślenie o przyszłości (ang. episodic prospection). Chociaż terapia poznawczo-behawioralna (CBT) należy do najskuteczniejszych metod ograniczania prokrastynacji, mechanizmy psychologiczne i neuronalne leżące u podstaw jej działania wciąż nie są w pełni poznane. Niniejsze randomizowane badanie kontrolowane (RCT) miało na celu uzupełnienie tej luki poprzez analizę zmian w funkcjonalnej łączności mózgu w stanie spoczynku (RSFC), mierzonych za pomocą fMRI, w kontekście udziału w terapii CBT ukierunkowanej na prokrastynację. Studenci o wysokim poziomie prokrastynacji zostali losowo przydzieleni do jednej z dwóch grup: eksperymentalnej, uczestniczącej w pięciotygodniowej internetowej terapii grupowej CBT, lub kontrolnej (lista oczekujących, WL). Uczestnicy (CBT = 78, WL = 35) wzięli udział w 7-minutowych skanach fMRI w stanie spoczynku oraz wypełnili kwestionariusze przed i po okresie interwencji. Zmiany behawioralne mierzono za pomocą zmodyfikowanej Skali Prokrastynacji Aitkena (API-R). Analizy typu seed-to-voxel oraz ROI-to-ROI oparto na czternastu obszarach zainteresowania (ROI) wyznaczonych na podstawie modelu trzech sieci związanych z prokrastynacją. Dodatkowo, w grupie CBT wyróżniono podgrupę osób, u których poprawa była statystycznie istotna (Responders), na podstawie wskaźnika Likely Change Index. Dla grup CBT i Responders zastosowano modele 2x2, porównując te grupy do grupy WL w dwóch punktach pomiarowych. W obrębie grupy CBT zastosowano również modele regresji w celu zbadania zmian RSFC skorelowanych ze zmianami wyników API-R. Na poziomie kwestionariusza, poprawa była istotnie większa w grupie CBT niż w grupie kontrolnej (d = -.68). Analizy ROI-to-ROI oraz modele 2x2 nie wykazały istotnych wyników, natomiast w grupie CBT analizy seed-to-voxel wykazały dwa wzorce neuronalne powiązane ze zmianą wyników API-R. Poprawa wyników była związana ze zmniejszeniem ujemnej łączności (p-FDR = .006, β = -0.015) między przyśrodkową korą oczodołowo-czołową/brzuszno-przyśrodkową korą przedczołową (mOFC/vmPFC) a prawym zakrętem przedśrodkowym/środkowym zakrętem czołowym (PCG/MFG), a także ze zmniejszeniem dodatniej łączności (p-FDR = .046, β = 0.017) w obrębie prawej grzbietowo-bocznej kory przedczołowej (dlPFC). Zmiana łączności RSFC między mOFC/vmPFC a PCG/MFG w kierunku mniej ujemnych wartości może odzwierciedlać zmiany w koaktywacji obszarów związanych z działaniem oraz obszarów związanych z nagrodą/myśleniem o przyszłości, sugerując większą niezależność lub potencjalnie lepsze zintegrowanie funkcjonalne tych obszarów. Z kolei zmniejszona łączność w obrębie dlPFC może wskazywać na większą elastyczność funkcjonalną tego regionu, kluczowego dla procesów samokontroli. Podsumowując, wyniki dostarczają wstępnych dowodów na istnienie neuronalnych mechanizmów skuteczności CBT w redukcji prokrastynacji, podkreślając rolę przetwarzania nagrody, prospekcji oraz samokontroli.

Procrastination is a problematic form of task delay associated with negative psychological and performance outcomes. The research suggests it is associated with alterations in three brain networks involved in emotion regulation, self-control, and episodic prospection. Although cognitive‑behavioral therapy (CBT) is considered one of the most effective interventions, the underlying psychological and neural mechanisms remain unknown. The present randomized control trial (RCT) addressed this gap by investigating resting-state functional connectivity (RSFC) fMRI changes associated with undergoing CBT for procrastination. Highly procrastinating university students were randomized into a five-week online group CBT or a waiting-list (WL) control group. Participants (CBT = 78, WL = 35) completed 7-minute resting-state fMRI scans and questionnaire assessments before and after the intervention period. Behavioral change was measured with the Aitken Procrastination Inventory-Revised (API-R). Fourteen regions of interest based on the triple network model of procrastination were selected for seed-to-voxel and ROI-to-ROI analyses. In the CBT group, a subgroup of Responders was selected, whose improvement was unlikely to be due to chance (indicated by a Likely Change Index). For CBT and Responders groups, 2x2 models were applied comparing them to the WL group across the two assessment timepoints. Within the CBT group, regression models were applied to examine RSFC changes correlating with changes in API-R scores. Behavioral improvement was significantly greater in the CBT group compared to controls (d = -.68). ROI-to-ROI and 2x2 analyses showed no significant results. Within the CBT group, the seed-to-voxel analyses identified two patterns significantly correlating with API-R score change. The score improvement was associated with increased negative connectivity (p-FDR = .006, β = -0.015) between the medial orbitofrontal cortex/ventromedial prefrontal cortex (mOFC/vmPFC) and right precentral gyrus/middle frontal gyrus (PCG/MFG), and with decreased positive connectivity (p-FDR = .046, β = 0.017) within the right dorsolateral prefrontal cortex (dlPFC). The shift of mOFC/vmPFC-PCF/MFG RSFC towards less negative values may reflect altered coactivation of action- and reward/prospection-related regions, suggesting more independent or potentially more integrated functioning. Decreased local dlPFC connectivity could indicate greater functional flexibility of this key self-control region. Overall, the findings provide initial evidence for neural mechanisms underlying CBT for procrastination, highlighting the roles of reward processing, prospection, and self-control.