Wyznaczanie granic jednostek składniowych w PJM – badanie korpusowe

Praca dotyczy markerów granic jednostek składniowych w PJM. Przedstawione zostają definicje składni, jednostek składniowych, zdania i prozodii, a następnie stan badań nad składnią w językach migowych, ze szczególnym uwzględnieniem markerów manualnych i niemanualnych podziału na jednostki składniowe. Ukazana zostaje także wzajemna relacja składni i prozodii w analizie języków migowych. Po wstępie teoretycznym następuje opis metodologii badania. Materiał badawczy pochodzi z Otwartego Repozytorium Korpusu Polskiego Języka Migowego. Jest to dwadzieścia filmów o tematyce Alarm pożarowy. Badanie polega na identyfikacji znaków leksykalnych typu JUŻ, KONIEC itp. występujących w roli segmentacyjnej, a także pauz, znaków palm-up, gestów typu dobra i gestów o znaczeniu fatycznym typu AKURAT. Zjawiska te zostają opisane w kontekście wypowiedzeń z predykatem lub bez predykatu, zarówno w PJM, jak i tłumaczeniu na język polski. Znalezione zostają także zjawiska o szczególnej roli prozodii, tj. niepokrywające się z granicami jednostek składniowych. Po przedstawieniu wniosków z wyników badania, zaproponowane zostają kierunki możliwych przyszłych badań, w tym dokładniejsza analiza prozodii.

The paper deals with markers of syntactic unit boundaries in PJM. Definitions of syntax, syntactic units, sentences and prosody are presented, followed by the state of research on syntax in sign languages, with a focus on manual markers and non-manual markers of syntactic unit division. The interrelation of syntax and prosody in the analysis of sign languages is also shown. The theoretical introduction is followed by a description of the methodology of the study. The research material comes from the Open Repository of the Corpus of Polish Sign Language. It consists of twenty videos on the Fire Alarm theme. The study is based on the identification of lexical signs of the type ALREADY, END, etc. occurring in a segmentation role, as well as pauses, palm-up signs, gestures of the type good and gestures with a phatic meaning of the type NOW. These phenomena are described in the context of utterances with or without a predicate, both in PJM and in Polish translation. Phenomena with a special role for prosody, i.e., not overlapping the boundaries of syntactic units, are also found. After the conclusions of the results of the study are presented, directions for possible future research are suggested, including a more thorough analysis of prosody.