Historia w służbie partii. „Polityka pamięci” PiS w latach 2015-2023

Tematem pracy jest polityka pamięci historycznej w Polsce w latach 2015–2023. Biorąc pod uwagę ramy czasowe, koncentruje się na działaniach podejmowanych przez rząd Prawa i Sprawiedliwości. W tym okresie widać wyraźną intensyfikację działań państwa w zakresie kształtowania pożądanych narracji historycznych, które stały się kluczowymi instrumentami budowania tożsamości zbiorowej i legitymizacji władzy. Analiza zamieszczona w pracy pokazuje, że historia, a zwłaszcza jej wymiar narodowy, została potraktowana przez PiS jako narzędzie polityczne – zarówno wewnętrzne, służące konsolidacji elektoratu i umacnianiu ideowego zaplecza, jak i zewnętrzne, wpływające na wizerunek Polski na arenie międzynarodowej.

Źródłami wykorzystanymi w pracy są informacje podawane przez instytucje publiczne (w tym IPN oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego), akty prawne, oficjalne programy rządowe, a także wypowiedzi przedstawicieli obozu władzy i relacje z debat medialnych. Materiał ten został zestawiony z literaturą naukową z zakresu politologii, historii. To pozwoliło na uchwycenie zarówno praktycznych mechanizmów prowadzenia polityki pamięci, jak i jej teoretycznego umocowania.

Praca stawia pytania o założenia, narzędzia i rezultaty polityki pamięci PiS: jakie narracje historyczne były promowane, jakie postacie i wydarzenia uznano za kluczowe dla tożsamości narodowej, a także jakie konsekwencje miało to dla obrazu Polski w świecie. Przyjęta hipoteza zakłada, że PiS przypisał sobie rolę głównego depozytariusza narodowej pamięci, kształtując przekaz selektywnie i w sposób podporządkowany bieżącym celom politycznym.

Układ pracy obejmuje pięć rozdziałów. Pierwszy przedstawia genezę polityki historycznej w Polsce po 1989 roku i rolę środowisk intelektualnych związanych z konserwatywną myślą polityczną. Drugi analizuje treści i narracje wspierane przez państwo po 2015 roku. Trzeci omawia wymiar materialny i instytucjonalny polityki pamięci – budżety, programy oraz geograficzne rozmieszczenie inwestycji. Czwarty ukazuje jej znaczenie w stosunkach międzynarodowych, a piąty bada wpływ na wizerunek PiS i komunikację polityczną partii. Praca kończy próba podsumowania, jakie są konsekwencje prowadzonej polityki pamięci po zmianie władzy w 2023 roku oraz symboliczną wymową wyboru byłego prezesa IPN na urząd Prezydenta RP.

The topic of this thesis is the politics of historical memory in Poland in the years 2015–2023. Taking into account the timeframe, it focuses on the actions undertaken by the Law and Justice (PiS) government. In this period, there is a clear intensification of state activity in shaping desired historical narratives, which became key instruments for building collective identity and legitimizing power. The analysis presented in the thesis shows that history, and especially its national dimension, was treated by PiS as a political tool—both internal, serving the consolidation of the electorate and the strengthening of the ideological base, and external, influencing the image of Poland in the international arena.

The sources used in the thesis include information provided by public institutions (including the Institute of National Remembrance and the Ministry of Culture and National Heritage), legal acts, official government programs, as well as statements by representatives of the ruling camp and accounts of media debates. This material was set against scholarly literature in the fields of political science and history. This allowed for capturing both the practical mechanisms of conducting memory policy and its theoretical grounding. The thesis raises questions about the assumptions, tools, and results of PiS’s politics of memory: which historical narratives were promoted, which figures and events were recognized as key to national identity, and also what consequences this had for the image of Poland in the world. The adopted hypothesis assumes that PiS assigned itself the role of the main custodian of national memory, shaping the message selectively and in a way subordinated to current political objectives.

The structure of the thesis includes five chapters. The first presents the origins of historical policy in Poland after 1989 and the role of intellectual circles connected with conservative political thought. The second analyzes the content and narratives supported by the state after 2015. The third discusses the material and institutional dimension of the politics of memory—budgets, programs, and the geographical distribution of investments. The fourth shows its significance in international relations, and the fifth examines its impact on the image of PiS and the political communication of the party.

The thesis concludes with an attempt to summarize the consequences of the conducted memory policy after the change of government in 2023, as well as the symbolic meaning of the election of the former president of the Institute of National Remembrance to the office of President of the Republic of Poland.