Browning-Berenson-Herbert. Imaginowane historie renesansu

Pod pewnymi względami wiek XIX wolno rozpatrywać jako wiek fascynacji kulturą renesansu – to w XIX stuleciu kształtowała się koncepcja renesansu jako odrębnej epoki, to w XIX stuleciu renesans poddano rozmaitym operacjom mitologizacji, wprzęgając tę epokę w aktualne spory o stan sztuki czy kultury. Angielski poeta doby wiktoriańskiej Robert Browning przyczynił się znacznie do utrwalenia typowej dla Wysp Brytyjskich italomanii, tworząc przy tym swoisty model odrodzenia jako epoki wielkich twórców; model, który dla samego Browninga stał się okazją do prezentacji własnej wizji historii kultury i teorii sztuki. Oddziaływanie poezji Browninga było bardzo silne, zaznaczyło się w dyskusjach nad renesansem jako swoistym splotem wielkiej, wzorcowej pod wieloma względami epoki artystycznej, a zarazem epoki wielkiego przewartościowania w sferze moralnej oceny kultury. Wpływ Browninga widoczny jest u tak różnych autorów jak Ruskin i Berenson. Zbigniew Herbert, który w Barbarzyńcy w ogrodzie zarysował implicite pewną wizję rozwoju kultury odrodzenia, podejmował tematy pokrewne refleksji Browninga i innych pisarzy drugiej połowy XIX stulecia. W niniejszym tekście wskazano na pewne paralele i trwałe wątki występujące w dziewiętnastowiecznej wizji renesansu i „wyimaginowanej historii renesansu”, jaką możemy odczytać z pism Herberta.

In some respects the nineteenth century can be seen as an age of fascination with the Renaissance culture – it was the century when the concept of the Renaissance as a separate era was conceived, and when it was subjected to various forms of turning it into myth and involving it in current disputes about the state of art or culture. Robert Browning, an English poet of the Victorian era, contributed significantly to the consolidation of “Italomania”, typical of the British Isles. He saw the Renaissance as the model “epoch of great artists”, and used it as a pretext to present his own vision of history of culture and theory of art. Browning’s poetry had a very strong impact on discussions on the Renaissance as a peculiar mixture of a great artistic era – a model in many respects – and also a period of great moral re-evaluation in the sphere of culture. The influence of Browning is evident in such various authors as Ruskin and Berenson. Zbigniew Herbert – who outlined implicitly a particular vision of the development of the Renaissance culture in his book Barbarzyńca w ogrodzie [A barbarian in the garden] – took up topics related to the reflections of Browning and other writers of the second half of the nineteenth century. This text points to some parallels and permanent motifs found in the nineteenth-century vision of the Renaissance and the “imaginary history of the Renaissance” which we can read in Herbert’s writings.