Poręczenie majątkowe jako alternatywa dla tymczasowego aresztowania na tle wybranych włoskich nieizolacyjnych środków zapobiegawczych

Praca poświęcona jest problematyce poręczenia majątkowego jako alternatywy dla tymczasowego aresztowania w polskim postępowaniu karnym, na tle wybranych środków nieizolacyjnych we włoskim postępowaniu karnym. Utrzymujący się wysoki odsetek stosowania tymczasowego aresztowania przy jednoczesnym marginalnym wykorzystaniu poręczenia majątkowego jako środka alternatywnego rodzi pytania o skuteczność tego środka oraz o regulacje związane z jego stosowaniem.

Celem pracy jest ustalenie przyczyn, dla których poręczenie majątkowe pozostaje instrumentem wykorzystywanym w stosunkowo niewielkim zakresie, mimo że stanowi ono podstawową alternatywę dla tymczasowego aresztowania. Praca podejmuje również zagadnienie możliwości wykorzystania włoskich regulacji związanych ze stosowaniem środków zapobiegawczych jako punktu odniesienia dla polskiego ustawodawstwa.

Rozważania otwiera analiza konstytucyjnych gwarancji wolności osobistej na gruncie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Costituzione della Repubblica Italiana oraz standardów wynikających z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Następnie poddano analizie genezę poręczenia majątkowego w Polsce, przesłanki jego stosowania oraz zasady ustalania jego wysokości w świetle orzecznictwa i praktyki. Wskazano na brak jednolitych kryteriów ustalania wysokości poręczenia oraz na ograniczone zaufanie organów procesowych do skuteczności tego środka. Analizie poddano również konsekwencje nowelizacji z 2021 r. wprowadzającej zakaz finansowania poręczenia majątkowego ze środków pochodzących z przysporzenia.

Istotnym elementem pracy jest analiza włoskiego systemu środków zapobiegawczych, w tym w szczególności instytucji tribunale della libertà (sądu wolnościowego), stojącego na straży praw jednostki.

W zakończeniu sformułowano wnioski de lege ferenda dotyczące potencjalnych kierunków reformy polskiego katalogu środków zapobiegawczych.

This paper examines financial guaranty as an alternative to pretrial detention in Polish criminal proceedings, drawing on selected aspects of non-custodial measures in Italian criminal procedure. The persistently high rate of pretrial detention in Poland, combined with the marginal application of financial bonds, raises fundamental questions about the effectiveness of this measure and the adequacy of the regulatory framework governing its use. The aim of the study is to identify the reasons why bail remains a relatively underutilised measure despite constituting a key alternative to pretrial detention. The paper further explores the extent to which Italian legislation on preventive measures may serve as a reference point for potential reforms in Polish law. The analysis begins with an examination of constitutional guarantees of personal liberty under both the Constitution of the Republic of Poland and the Costituzione della Repubblica Italiana, as well as the standards established by the case law of the European Court of Human Rights. The paper then traces the origins of financial bail in Poland, the conditions governing its application, and the criteria for determining its amount in light of judicial practice. The study highlights the absence of uniform standards for setting the amount of a financial bond and the limited confidence of judicial authorities in the efficacy of this measure. It also addresses the implications of the 2021 amendment, which prohibits the financing of a financial bond with proceeds derived from financial enrichment. A central element of the study is a comparative analysis of the Italian system of preventive measures, with particular emphasis on the institution of the tribunale della libertà, which serves as a judicial safeguard of individual rights in the context of pretrial restrictions. The paper concludes with de lege ferenda recommendations concerning potential directions for reforming the Polish catalogue of preventive measures.