Study on the Jangar Epic Based on the Materials Kept in the Legacy of Władysław Kotwicz at the Archive of Science of PAS and PAAS in Cracow

Dżangar, jako jeden z najbardziej reprezentatywnych eposów bohaterskich ludów mongolskich Eurazji, od końca XVIII wieku przyciąga uwagę europejskich badaczy. Na początku XX wieku polski orientalista profesor Władysław Kotwicz prowadził badania terenowe i zbierał rękopiśmienne świadectwa eposu Dżangar wśród Kałmuków nad dolną Wołgą – przedsięwzięcie to stało się punktem zwrotnym w studiach nad Dżangarem. Z jego inicjatywy kałmucki uczeń, Nomt Oczirow w 1908 roku zapisał dziesięć rozdziałów eposu w wykonaniu słynnego pieśniarza epickiego Elijana Owli, które zostały opublikowane w 1910 roku. W tym samym roku Kotwicz sam udał się do Kałmucji i udokumentował kolejne rozdziały z repertuaru Owli, nieujęte w drukowanej edycji. Jednak z powodu ówczesnej sytuacji politycznej i przesunięcia zainteresowań badawczych, materiały te nie zostały ogłoszone drukiem za jego życia, a wspomniano o nich jedynie w późniejszej korespondencji (1937) i artykule wspomnieniowym (1940). Obecnie cenne dokumenty znajdują się w spuściźnie Władysława Kotwicza w Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie (K-III, 19). Na początku lat siedemdziesiątych XX wieku kałmuccy badacze pozyskali z tego archiwum kopię rękopisu jednej pieśni, która w 1978 roku została opublikowana jako tzw. „pieśń jedenasta”, a następnie przepisana w różnych systemach pisma i wydana w trzech wersjach. Niniejsze badanie koncentruje się na rękopisach i dokumentach dotyczących eposu Dżangar przechowywanych w spuściźnie Kotwicza, ze szczególnym uwzględnieniem oryginalnego rękopisu owego „pieśni jedenastej” i jego trzech opublikowanych wersji. Wykorzystując metody krytyki tekstu i teorii poetyki oralnej (Oral-Formulaic Theory), przeprowadzono szczegółowe porównanie tekstów w celu prześledzenia zmian oraz ponownej oceny dotychczasowych ustaleń badawczych. Co więcej, analiza materiałów z archiwum pozwoliła na ujawnienie nowych, niezwykle istotnych źródeł: rękopisu autentycznej „pieśni jedenastej” w wykonaniu Owli oraz całkowicie nieznanej dotąd „pieśni dwunastej”. Dysertacja składa się ze Wstępu, dwóch głównych części badawczych: Część I – Studia (Part I – Studies), Część II – Materiały (Part II – Materials), a także Aneksu. We Wstępie przedstawiono ogólny kontekst eposu Dżangar, a także tabele transkrypcji i transliteracji oraz podziękowania. Część I obejmuje cztery rozdziały. Rozdział 1, po krótkim omówieniu stanu badań nad początkami gromadzenia i publikowania eposu Dżangar, przedstawia działalność poszukiwawczą i zbierawczą Kotwicza dotyczącą tego eposu, a także materiały dokumentujące epos Dżangar przechowywane w archiwum w Krakowie; Rozdział 2, w oparciu o źródła archiwalne i wtórne, przedstawia życie Elijana Owli, jego tradycję epicką oraz omawia jego wersje Dżangara; Rozdział 3 analizuje „tzw. pieśń jedenastą”, porównując jej oryginalny rękopis z trzema późniejszymi wersjami opublikowanymi oraz ponownie oceniając wcześniejsze prace; Rozdział 4 prezentuje nowo odnalezione materiały, w tym nieopublikowaną dotąd autentyczną pieśń jedenastą oraz nieznaną wcześniej pieśń dwunastą Dżangara w wykonaniu Owli. Część II zawiera tekst kałmucki oraz transliterację trzech pieśni eposu Dżangar — tj. tzw. pieśni jedenastej, autentycznej pieśni jedenastej oraz pieśni dwunastej — a także tabelę porównawczą w ujęciu krytyki tekstu dotyczącą „tzw. pieśni jedenastej”. Aneks obejmuje transliterację rękopisu w piśmie todo bichig legendy o Dżangarze i Khongorze, tłumaczenia na język angielski korespondencji i artykułu wspomnieniowego Kotwicza związanych z eposem Dżangar, faksymile oryginalnych rękopisów trzech pieśni Dżangara w wykonaniu Elijana Owli, a także fotografie Elijana Owli wykonane podczas badań terenowych profesora Władysława Kotwicza w 1910 roku, przechowywane w Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie. Wyniki dysertacji podkreślają fundamentalną rolę profesora Kotwicza w początkowej fazie gromadzenia i publikacji eposu Dżangar. Utrwalił on nie tylko wykonania Owli, lecz także bogaty kontekst kulturowy, rzucający światło na kałmucką tradycję epicką z początku XX wieku. Na poziomie tekstologicznym badanie potwierdza, że długo uznawana za autentyczną „tzw. pieśń jedenasta” jest w rzeczywistości wariantem innej pieśni, a nie faktyczną pieśnią zapisaną przez Kotwicza w 1910 roku. Porównania ujawniają również różnice tekstowe w trzech opublikowanych wersjach, wynikające z interwencji redakcyjnych i zmian systemów pisma. Najważniejsze jednak, że badanie po raz pierwszy przedstawia nieznaną wcześniej autentyczną pieśń jedenastą oraz całkowicie nieznaną wcześniej pieśń dwunastą Dżangara w wykonaniu Elijana Owli. Odkrycia te dostarczają unikalnych i bezcennych materiałów dla dalszych wieloaspektowych badań, znacząco poszerzając naszą wiedzę o repertuarze eposu Dżangar kałmuckiego pieśniarza ludowego Elijana Owli oraz otwierając nowe perspektywy badawcze w różnych dziedzinach.

As one of the most representative heroic epics of Mongolic peoples across Eurasia, the Jangar Epic has attracted scholarly attention in Europe since the late eighteenth century. In the early twentieth century, the eminent Polish Orientalist Władysław Kotwicz conducted fieldwork and collected manuscripts among the Kalmyks on the lower Volga. His scholarly endeavors marked a pivotal turning point in the study of the Jangar Epic. Under his guidance and support, his Kalmyk student Nomt Ochirov recorded ten cantos of the Jangar Epic performed by the renowned epic singer Eliyan Ovla in 1908, which were subsequently published in 1910. In the same year, Kotwicz himself traveled to the Kalmyk region and recorded additional cantos from Eliyan Ovla that were not included in the 1910 publication. However, due to shifting academic interests and the political turmoil of the time, these materials were never published during his lifetime and were only briefly mentioned in his later correspondence (1937) and memoir article (1940). Today, these precious documentary materials are preserved in the Legacy of Professor Władysław Kotwicz in the Archive of Science of the Polish Academy of Sciences (PAS) and the Polish Academy of Arts and Sciences (PAAS) in Cracow, Poland (Kotwicz’s Private Archive, K-III, 19). In the early 1970s, Kalmyk scholars obtained a Xeroxed copy of a manuscript with one canto from the archive and transcribed it into Kalmyk Cyrillic and published it in 1978 as the so-called eleventh canto of Eliyan Ovla’s Jangar Epic. It was later transcribed into different scripts (Mongolian Cyrillic and Classical Mongolian), resulting in three published versions (1978, 2000, and 2002). The subject of this dissertation is the Jangar Epic manuscripts and related documentary materials in Kotwicz’s Legacy in Cracow, with particular attention paid to the original manuscript of the so-called eleventh canto of Eliyan Ovla’s Jangar Epic and its three published versions. Through a combined approach of Textual Criticism and Oral-Formulaic Theory, the study conducts a word-by-word comparison to trace the textual transformations and reassess the scholarly identification of this canto. Moreover, the research reveals important new findings from the archive, including the unpublished actual eleventh canto and an entirely unknown twelfth canto. The dissertation is structured into an Introduction, two main research parts: Part I, Studies; Part II, Materials, and an Appendix. The Introduction outlines the general context of the Jangar Epic, the transcription and transliteration table and acknowledgement. The Part I consists of four chapters. Chapter 1 after a short description of the state of the arts on the early stages of the collection and publication of the Jangar Epic, surveys Kotwicz’s searching and collecting activities of on the Jangar Epic epic and the documentary materials related to the Jangar Epic kept in his Legacy in Cracow.; Chapter 2, draws on both archival and secondary sources, outlines the life of Eliyan Ovla and his Jangar Epic tradition and editions; Chapter 3, examines the so-called eleventh canto, comparing its original manuscript with subsequent published three versions and reassessing earlier interpretations; Chapter 4, presents newly identified materials, including the unpublished actual eleventh canto and the previously unknown twelfth canto of Eliyan Ovla’s Jangar Epic. This is followed by the Conclusion and Bibliography. The Part II, provides the Kalmyk text, transliteration of the three cantos of the Jangar Epic, i.e., the so-called eleventh canto, the actual eleventh canto and the twelfth canto, and text critical comparison tables of the so-called eleventh canto. The Appendix contains transliteration of a clear script manuscript of the legend related to the Jangar and Khongor, English translations of Kotwicz’s correspondence and memoirs related to the Jangar, facsimiles of the original manuscripts of the three cantos of Eliyan Ovla’s Jangar, as well as photographs related to Eliyan Ovla taken during Professor Kotwicz’s 1910 fieldwork from the Archive of Science of PAS and PAAS. This dissertation findings highlight Kotwicz’s foundational role in the early collection and publication of the Jangar Epic. He not only documented Ovla’s performances but also preserved rich contextual information that sheds light on the Kalmyk epic tradition in the early twentieth century. On the textual level, this study confirms that the long-assumed eleventh canto is in fact a version of another canto, rather than the actual eleventh canto recorded by Kotwicz in 1910. The comparison also reveals textual differences across the three published versions of the so-called eleventh canto, caused by editorial interventions and script conversions. Most importantly, the study confirms and presents publicly for the first time the unpublished actual eleventh canto together with an entirely unknown twelfth canto of Eliyan Ovla’s Jangar Epic. These discoveries provide rare and invaluable materials for further studies in many aspects, significantly expanding our understanding of Ovla’s Jangar repertoire and offering new primary sources for future research in different field.