Utwór zależny a utwór inspirowany – próba wyznaczenia granicy

Celem niniejszej pracy jest opisanie granicy pomiędzy utworem zależnym a utworem inspirowanym oraz próba wyznaczenia klarownych kryteriów w tym zakresie. W pierwszej kolejności przedstawiono zasadę dychotomii idei i sposobu wyrażenia oraz wyzwania związane z tym rozróżnieniem, a także jego związek z utworem zależnym oraz inspirowanym. Następnie scharakteryzowano konstrukcje utworu zależnego oraz utworu inspirowanego w polskim prawie autorskim. Przedstawiono również doktrynalne koncepcje budowy utworu. Analizie poddano zaproponowane przez doktrynę kryteria rozgraniczenia utworów zależnych od utworów inspirowanych, a także przykłady rozwiązań wypracowanych w orzecznictwie. W celu zobrazowania problemu opisano również przypadki tzw. gatunków granicznych (tj. parodii, pastiszu, karykatury, fanfiction, samplingu oraz memów internetowych), których status prawnoautorski pozostaje szczególnie niejednoznaczny. W końcowej części pracy zaproponowano model oceny danego przypadku pod kątem jego kwalifikacji jako utworu zależnego lub utworu inspirowanego, a także przedstawiono wnioski de lege ferenda.

The aim of this paper is to describe the boundary between a derivative work and an inspired work, and to attempt to establish clear criteria in this regard. Firstly, the principle of the dichotomy between the idea and the mode of expression is presented, along with the challenges associated with this distinction and its relationship to derivative and inspired works. Next, the characteristics of derivative works and inspired works under Polish copyright law are presented. Doctrinal concepts regarding the structure of a work are also outlined. The criteria proposed by legal doctrine for distinguishing between derivative works and inspired works are analysed, along with examples of approaches developed in case law. To illustrate the problem, cases of so-called borderline genres (i.e. parody, pastiche, caricature, fan fiction, sampling and internet memes) were also described, as their copyright status remains particularly ambiguous. In the concluding section of the thesis, a model is proposed for assessing a given case in terms of its classification as a derivative work or an inspired work, along with conclusions de lege ferenda.