Odszkodowania karne w Stanach Zjednoczonych - wymiar prawnoporównawczy, ekonomiczny i polityczny

Punitive damages, czyli funkcjonujące w systemie common law odszkodowania, które pełnią funkcję prewencyjną i karną, pomijając w zupełności aspekt kompensacji, stanowią jedną z najbardziej kontrowersyjnych instytucji prawa anglosaskiego. Niniejsza praca ma na celu przedstawienie jej w sposób kompleksowy i wielopłaszczyznowy. Początkowo przybliżona zostaje historia kształtowania się funkcji karnej odszkodowań, zaczynając od prawa starożytnego, skończywszy na współczesnym systemie punitive damages w tradycji common law. Następnie, analizie poddany zostaje punkt widzenia prawa kontynentalnego - przyznającego zdecydowany prymat kompensacji - na to zagadnienie, z uwzględnieniem zwłaszcza prawa rzymskiego. W dalszej części uwaga skupia się na odszkodowaniach karnych w ujęciu nauk ekonomicznych, by wreszcie dotrzeć do historii debaty politycznej nad nimi w Stanach Zjednoczonych na przełomie XX i XXI wieku, z wiodącą rolą orzecznictwa Sądu Najwyższego w USA, interesów wielkich korporacji oraz ówczesnej strategii Partii Republikańskiej i George’a W. Busha. Czy punitive damages są instytucją tak absurdalną, jak wydawałby się sugerować najsłynniejszy przypadek ich zastosowania, a więc blisko trzymilionowe odszkodowanie dla Stelli Liebeck od sieci McDonald’s za poparzenie się gorącą kawą? Bliższe przyjrzenie się nim powinno skłaniać do odpowiedzi negatywnej.

Punitive damages - damages operating within the common law system that serve preventive and penal functions while entirely disregarding the aspect of compensation - constitute one of the most controversial institutions of Anglo-American law. This work aims to present this institution in a comprehensive and multidimensional manner. Initially, the history of the development of the penal function of damages is outlined, ranging from ancient law to the contemporary system of punitive damages in the common law tradition. Subsequently, the perspective of continental law - which grants decisive primacy to compensation - on this issue is analyzed, with particular reference to Roman law. In the further part, attention focuses on punitive damages from the perspective of economic sciences, finally arriving at the history of the political debate surrounding them in the United States at the turn of the 20th and 21st centuries, featuring the leading role of U.S. Supreme Court jurisprudence, the interests of major corporations, and the strategy of the Republican Party and George W. Bush at the time. Are punitive damages truly as absurd an institution as their most famous application - the nearly three-million-dollar award to Stella Liebeck from McDonald’s for hot coffee burns - would seem to suggest? A closer examination of the subject should lead to a negative answer.