Ekonomia i relacje handlowe oazy Fajum w okresie od V do XII w. n.e. na podstawie amfor z Deir el-Naqlun

Rozdział 1 przedstawia informacje na temat prac archeologicznych prowadzonych w Deir el-Naqlun (oaza Fajum, Egipt) przez Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. W ich trakcie odkryto kompleks monastyczny, działający od V w. n.e. aż po dzień dzisiejszy. W trakcie wykopalisk odkryto liczne znaleziska, w tym bardzo liczną ceramikę. Zespół amfor był jednym z najliczniejszych i najbardziej złożonych. Badania nad pojemnikami transportowymi, podjęte w innych częściach basenu morza Śródziemnego ujawniły ich znaczenie dla studiów nad starożytną ekonomią i handlem. Szerokie ramy chronologiczne zespołu, złożonego z naczyń datowanych od V w. do XII w. n.e., umożliwiają obserwację długich tradycji wymiany amfor. Rozdział 2 to opis metodyki zastosowanej w badaniach, z uwzględnieniem opisu naczyń, ich kształtów, mas ceramicznych, opracowania powierzchni, dekoracji i sposobu kwantyfikacji amfor w celu przeprowadzenia analiz statystycznych, użytych w analitycznej części dysertacji. Rozdział 3 opisuje lokalizację i charakterystykę stanowiska w Deir el-Naqlun; rozdział 4 to historia badań na stanowisku. Ogólną charakterystykę naczyń znalezionych w Deir el-Naqlun przedstawiono w rozdziale 5, jako tło do badań nad amforami i fazowania ceramiki zaproponowanego przez autorkę. W rozdziale 6 znaleziska amfor opisano w oparciu o podział na egipskie i nieegipskie wyroby. Opis zawiera typologiczne odnośniki, informacje na temat samych naczyń( kształt, masa ceramiczna, dekoracja, wymiary), pochodzenie, miejsce znalezienia, datowanie i dostępne analogie. Rozdział 7 zawiera studium nad ekonomia klasztoru Naqlun w oparciu o analizy statystyczne amfor. Różne aspekty ekonomiczne, jak produkcja, dystrybucja i konsumpcja zostały przeanalizowane w oparciu o podejście statystyczne. Analizy uwzględniają procentowy udział różnych typów, miejsc ich pochodzenia i chronologię. Różnice w strukturze chronologicznej są widoczne w zróżnicowanym występowaniu poszczególnych typów amfor. Rozdział 8 to odniesienie do innych źródeł, tj. tekstowych i ikonograficznych. Rozdział 9 zawiera próbę rekonstrukcji ekonomii i relacji handlowych w oazie Fajum na podstawie szczegółowej analizy znalezisk amfor. Uzyskane dane umieszczono w historycznym kontekście okresów bizantyjskiego i arabskiego w Egipcie; porównanie między nimi jest niezwykle ważne dla sytuacji w oazie Fajum. Wnioski przedstawione w rozdziale 10 wskazują, że Fajum było ważnym ośrodkiem rolniczym, pozostającym w kontaktach z innymi częściami Egiptu i basenu Śródziemnomorskiego. Obecność importowanych towarów w klasztorze odzwierciedla dobrobyt jego mieszkańców. Podbój arabski nie wprowadził znaczących zmian od razu; później nastąpiła regionalizacja produkcji amfor, a w kontekstach archeologicznych zaobserwowano dominację lokalnych pojemników. Zespół amfor z Deir el-Naqlun dostarcza nowych danych na temat ekonomii klasztoru i jego kontaktów ze światem "zewnętrznym". Znaleziska te mogą być uznane za reprezentatywną grupę dla oazy Fajum w okresie bizantyjskim i arabskim oraz dają wgląd w ekonomię i relacje handlowe tego regionu.

Chapter 1 presents introductory information about the research. Archaeological works undertaken at Deir el-Naqlun (the Fayum Oasis, Egypt) by the Polish Centre of Mediterranean Archaeology, University of Warsaw, revealed an extensive monastic complex, which has been functioning since the 5th century AD until the present day. Excavations brought into light a large number of finds, among which pottery was the most abundant. The assemblage of amphorae was one of the most numerous and diversified. Research on transport containers undertaken in other parts of the Mediterranean revealed their importance for studies of ancient economy and trade. The wide chronological range of the assemblage, composed of vessels dated from the 5th to 12th century AD, gives an opportunity to observe a lasting tradition of amphorae trade. Chapter 2 is devoted to methodology applied in the research with regard to the description of the vessels, their shapes, fabrics, surface treatments, and decoration, as well as the ways of quantification of the vessels for the purpose of statistic methods used in the analytical part of the dissertation. Chapter 3 describes the localization and characteristics of the site at Deir el-Naqlun; chapter 4 presents the history of the research of the site. An overview of the ceramic materials discovered at Deir el-Naqlun is presented in chapter 5 as a background for amphorae research and the subsequent phasing of the ceramics proposed for the site by the author. In chapter 6, the amphorae finds are described with division into Egyptian and non-Egyptian finds. The descriptions contain typological references, information about vessels (shape, fabric, surface treatment, decoration, dimensions), the origins of the vessels, their findspots, dating, and published analogies. Chapter 7 contains a study of the economy of the monastery of Naqlun based on statistical analysis. Various economic aspects, such as production, distribution, and consumption are analyzed on the basis of statistical assessments. The analysis considers the percentage of different types with regard to their origin and chronology. The differences in chronology of the structures on the site are reflected in the differences in the occurrence of the vessel types discovered therein. In chapter 8 the results of the statistical analysis are confronted with data obtained from other categories of sources (e.g. textual and iconographical). Chapter 9 constitutes an attempt at a reconstruction of the economy and trade relations in the Faiyum Oasis based on a detailed analysis of amphorae finds. The obtained data is investigated in the historical context of the Byzantine and Arab periods in Egypt; the comparison between the two periods is essentials for the general picture of the situation in the Fayum Oasis. From the conclusions of the research, presented in chapter 10, it follows that the region of Fayum was an important agricultural area which maintained contacts with other parts of Egypt, and with the Mediterranean. The presence of imported goods in the monastery reflects the wealth of its inhabitants. The Arab conquest of Egypt did not bring any immediate change in the economy and trade relations. It is only later that a strong regionalization of amphorae production and predominance of vessels of local origin can be observed in archaeological contexts. The amphorae assemblage discovered at Deir el-Naqlun provides us with new data on the economy of the monastery and its contacts with the “outside” world. The finds can be considered a representative group for the Fayum Oasis in the Byzantine and Arab periods and give precious insights into the economy and trade relations of the region.