Російсько-українська війна як екстралінгвальний чинник динаміки лексичного складу української мови та появи неологізмів

W artykule zarysowano dwa główne nurty (pojawienie się neologizmów i zmiany se mantyki wyrazów) w dynamice składu leksykalnego języka ukraińskiego, wywołane wojną rosyjsko-ukraińską jako czynnikiem pozajęzykowym, istniejące dziś w leksykolo gii ukraińskiej i znajdują odzwierciedlenie w twórczości współczesnych ukraińskich lin gwistów. Uwaga skupia się na pierwszym z nich, w kontekście którego zarejestrowano ponad 500 pozycji (wśród nich są neologizmy, neosemantyzmy, kombinacje słów, fra zeologia), wśród których przeanalizowano nowe neologizmy czasowników i rzeczow ników, rejestrowane przez autora w sieciach społecznościowych i środkach masowego przekazu, a także prezentowane w współczesne publikacje leksykograficzne. Wskaźnikiem dynamiki składu leksykalnego języka ukraińskiego jest obecność cza sowników nowatorskich, które wykazują największy potencjał funkcjonowania, odtwa rzania ruchu, akcji, ofensywności, efektywności, wykazując w większości zakończone działanie, wyrażone za pomocą specyficznych (od- (from-), for-) i obce (de-, des-) przed rostki jako formanty ich tworzenia. Neoleksemy-rzeczowniki stosowane są głównie w celu określenia osób, rzeczywistości, procesów związanych z wojną, reprezentują jed nostki leksykalne powstałe w wyniku sufiksacji, uniwerbacji, zestawienia, kompozycji, fuzji, ukazywania szeregów synonimicznych. Motywacją badanych neologizmów są przede wszystkim antroponimy (głównie nazwiska, rzadziej – imiona), toponimy lub skróty. Jednocześnie zwrócono uwagę na sposób graficzny tworzenia żetonów z literą „Z”, tworzących negatywny wizerunek okupanta i wszystkiego, co z nim związane. Neo logizmy okresu rosyjsko-ukraińskiego, jako odzwierciedlenie dynamiki systemu leksy kalnego języka ukraińskiego, w większości nie mają autorstwa, choć z czasem stają się aktywnie używanymi elementami mowy Ukraińców, gdyż oznaczają aktualne zjawiska, wydarzenia, przedmioty i osoby.

The article outlines two main trends (the emergence of neologisms and changes in the semantics of words) in the dynamics of the lexical composition of the Ukrainian language, caused by the Russian-Ukrainian war as an extralingual factor, which exist today in Ukrainian lexicology and are reflected in the works of modern Ukrainian linguists. Attention is focused on the first of them, in the context of which more than 500 units (among them are neologism, neosemantyzmy, word combinations, phraseology) are recorded, among which neologisms-verbs and neologisms-nouns, recorded by the author in social networks and mass media, and also presented in modern lexicographic publications, are analyzed. An indicator of the dynamics of the lexical composition of the Ukrainian language is the presence of neologisms-verbs, which reveal the greatest potential for functioning, reproducing movement, action, offensiveness, effectiveness, demonstrating mostly completed action, expressed using specific (from- (from-), za-, na-) and foreign language (de-, des-) prefixes as formants for their formation. Neolexemes-nouns are presented mostly to denote persons, realities, processes related to the war, represent lexical units formed as a result of suffixation, univerbation, juxtaposition, composition, fusion, demonstrate synonymous rows. The studied neologisms are mostly motivated by anthroponyms (mainly surnames, less often-names), toponyms or abbreviations. At the same time, graphic means of neologisms with the letter „Z” are noted to form a negative image of the occupier and everything connected with it. Neologisms of the Russian-Ukrainian period as a reflection of the dynamics of the lexical system of the Ukrainian language mostly have no authorship, although over time they become actively used elements in the speech of Ukrainians, since they denote phenomena, events, objects, and persons that are relevant today.