Ukryta reklama i niejawny wpływ w systemach sztucznej inteligencji – aspekty prawne

Praca magisterska podejmuje krytyczną analizę adekwatności współczesnych systemów prawnych wobec zjawiska ukrytej reklamy oraz algorytmicznej manipulacji w środowisku sztucznej inteligencji (AI). Wraz z rozwojem wielkich modeli językowych (LLM) i inżynierii behawioralnej (hypernudging, affective computing), AI przestało być neutralnym narzędziem, stając się zoptymalizowaną architekturą wyboru. Wykorzystując zjawisko antropomorfizacji i „Efekt Elizy”, korporacje mogą celowo omijać racjonalny osąd konsumenta, aby monetyzować jego kognitywne i emocjonalne słabości. Oś pracy stanowi dogmatyczna i prawnoporównawcza ocena trzech reżimów normatywnych: prawa międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej (w tym RODO, DSA, UCPD oraz AI Act) oraz systemu prawnego Stanów Zjednoczonych, badanego przez pryzmat działań agencji federalnych (FTC) i ustawodawstwa stanowego. Badanie ma na celu zdiagnozowanie fundamentalnych, strukturalnych luk, w których operują zautomatyzowane systemy perswazyjne – od problemu rozmycia związku przyczynowego w chmurze obliczeniowej po nieadekwatność tradycyjnych, materialistycznych definicji szkody w starciu z utratą autonomii poznawczej. Autorka postuluje zmianę paradygmatu de lege ferenda poprzez między innymi ustanowienie cyfrowego obowiązku powierniczego wymuszającego jawność intencji komercyjnej, rygorystyczną kontrolę rodowodu danych treningowych czy kodyfikację „wolności poznawczej” jako nienaruszalnego prawa człowieka.

This Master’s thesis presents a critical analysis of the adequacy of contemporary legal frameworks in addressing surreptitious advertising and algorithmic manipulation within the ecosystem of artificial intelligence (AI). With the rapid advancement of Large Language Models (LLMs) and behavioral engineering (such as hypernudging and affective computing), AI has ceased to be a neutral tool, evolving instead into an optimized choice architecture. By exploiting anthropomorphization and the 'ELIZA effect,' corporations can deliberately bypass rational consumer judgment to monetize cognitive and emotional vulnerabilities.

The central focus of this study is a doctrinal and comparative legal evaluation of three normative regimes: international law, European Union law (including the GDPR, DSA, UCPD, and the AI Act), and the United States legal system, analyzed through the lens of federal agency actions (namely the FTC) and state-level legislation. The inquiry aims to diagnose fundamental, structural regulatory gaps within which automated persuasive systems operate - ranging from the dilution of causation in cloud computing to the inadequacy of traditional, materialistic definitions of harm when confronted with the erosion of cognitive autonomy.

Ultimately, the author advocates for a de lege ferenda paradigm shift, proposing, inter alia, the establishment of a digital fiduciary duty to enforce the disclosure of commercial intent, the rigorous auditing of training data provenance, and the codification of 'cognitive liberty' as an inalienable human right.