Od pogranicza do państwa przymusu. Republika Południowoafrykańska wobec ludności afrykańskiej w latach 1852–1899

Praca analizuje relacje między Republiką Południowoafrykańską, czyli Transwalem, a ludnością afrykańską w latach 1852–1899. Jej głównym celem jest pokazanie, w jaki sposób przemiany tych relacji wiązały się z rozwojem zdolności państwowych republiki burskiej. Tezą pracy jest, że wraz ze wzrostem siły administracyjnej, fiskalnej i militarnej Transwalu pogarszała się sytuacja ludności afrykańskiej. Wczesna Republika posiadała wykluczające podstawy prawne i ideologiczne, lecz przez długi czas nie dysponowała aparatem pozwalającym na ich konsekwentne egzekwowanie. W pracy omówiono dziedzictwo pogranicza i Wielkiego Treku, pierwsze prawa Republiki, system komand, funkcjonowanie lokalnej administracji oraz relacje z wodzostwami afrykańskimi. Następnie przeanalizowano kryzys lat siedemdziesiątych XIX wieku, związany z problemami fiskalnymi, niedoborem pracy, sporami o ziemię i wojną z BaPedi, który doprowadził do brytyjskiej aneksji Transwalu w 1877 roku. Okres rządów brytyjskich ukazano jako moment paradoksalny: Brytyjczycy krytykowali politykę burską wobec Afrykanów, lecz w praktyce nie doprowadzili do ich emancypacji, a raczej wzmocnili aparat administracyjny, z którego po 1881 roku korzystała odrodzona Republika. Szczególne znaczenie przypisano odkryciu złota w 1886 roku. Rosnące dochody, rozwój infrastruktury, rozbudowa administracji i zapotrzebowanie na afrykańską siłę roboczą pozwoliły Transwalowi skuteczniej kontrolować, opodatkowywać i ograniczać przestrzennie ludność afrykańską. Praca pokazuje, że Transwal upadł nie jako państwo słabe wobec Afrykanów, lecz jako państwo, które właśnie nauczyło się skutecznie nad nimi rządzić.

This thesis analyses relations between the South African Republic, also called the Transvaal, and the African population in the years 1852–1899. Its main aim is to show how changes in these relations were connected with the development of the state capacities of the Boer republic. The central argument of the thesis is that as the administrative, fiscal and military power of the Transvaal increased, the situation of the African population deteriorated. The early Republic possessed exclusionary legal and ideological foundations, but for a long time it did not have an apparatus capable of enforcing them consistently.

The thesis discusses the legacy of the frontier and the Great Trek, the first laws of the Republic, the commando system, the functioning of local administration, and relations with African chiefdoms. It then analyses the crisis of the 1870s, connected with fiscal problems, labour shortages, land disputes and the war against the BaPedi, which led to the British annexation of the Transvaal in 1877. The period of British rule is presented as a paradoxical moment: the British criticised Boer policy towards Africans, yet in practice they did not bring about their emancipation, but rather strengthened the administrative apparatus which the restored Republic made use of after 1881.

Particular importance is attached to the discovery of gold in 1886. Rising revenues, the development of infrastructure, the expansion of administration and the growing demand for African labour enabled the Transvaal to control, tax and spatially restrict the African population more effectively. The thesis shows that the Transvaal did not collapse as a state weak in relation to Africans, but as a state which had only just learned how to rule over them effectively.