Klauzula rzeczywistego właściciela jako warunek skorzystania z preferencji w opodatkowaniu podatkiem u źródła odsetek, należności licencyjnych oraz dywidend

Niniejsza praca poświęcona jest znaczeniu klauzuli rzeczywistego właściciela dla zastosowania preferencji przy poborze podatku u źródła od odsetek, należności licencyjnych oraz dywidend. Pomimo kilkudziesięciu lat występowania jej w międzynarodowym prawie podatkowym nie ustają spory co do jej charakteru prawnego, jak również zakresu znaczeniowego pojęcia rzeczywistego właściciela. Początkowo klauzula rzeczywistego właściciela miała jedynie w bardzo wąskim zakresie przeciwdziałać unikaniu opodatkowania. W związku z publikacją Raportu o Spółkach Conduit oraz aktualizacji Komentarza do Modelu Konwencji z 2003 r. w coraz większym stopniu zaczęto dopuszczać wykorzystanie tej klauzuli do walki z niewłaściwym wykorzystaniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Współcześnie, w związku z uwzględnieniem w Modelu Konwencji OECD klauzul LOB i PPT, należy ponownie dążyć do maksymalnego zawężenia zakresu zastosowania klauzuli rzeczywistego właściciela w sposób antyabuzywny, kładąc nacisk na jej rolę związaną z prawidłową alokacją dochodu do podatnika. Klauzula rzeczywistego właściciela występuje także w unijnym prawie podatkowym. Analiza orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości oraz sądów państw członkowskich prowadzi do wniosku, że w prawie unijnym rzeczywisty właściciel jest pojęciem o charakterze ekonomicznym. Z kolei sama klauzula jest elementem szerszego zakazu nadużycia prawa w zakresie korzystania ze zwolnień w podatku u źródła przewidzianych w dyrektywach IR oraz PS. Polskie prawo podatkowe od 2019 r. nadało klauzuli rzeczywistego właściciela wyraźnie antyabuzywny wydźwięk. Krajowa definicja rzeczywistego właściciela jest sprzeczna z międzynarodowym znaczeniem tego pojęcia i w związku z tym powinna zostać odrzucona przez sądy w procesie stosowana prawa, a docelowo zmieniona przez ustawodawcę. Jednocześnie, praktyka stosowania klauzuli rzeczywistego właściciela w Polsce prowadzi do wniosku, że jest ona traktowana jako uniwersalne narzędzie do przeciwdziałania zjawisku treaty shopping. W praktyce prowadzi to do wątpliwości interpretacyjnych związanych m.in. z wymaganym substratem majątkowo-osobowym odbiorców należności biernych oraz zakresu należytej staranności płatnika.

This thesis examines the significance of the beneficial owner clause for the application of a preference in withholding taxation of interest, royalties and dividend. Despite having been part of international tax law for several decades, disputes persist regarding its legal nature and the scope of the concept of beneficial owner. Initially, the beneficial owner clause was intended to prevent tax avoidance in a very narrow scope. As a result of the publication of the Conduit Companies Report and the 2003 update to the Commentary of the OECD Model Tax Convention, the use of this clause as a measure against the improper use of tax conventions was increasingly permitted. Presently, as a result of the inclusion of LOB and PPT clauses in the OECD Model Tax Convention, it is necessary to once again limit the application of the beneficial clause in an anti-abusive manner to the narrowest possible extent, emphasising its role in the proper allocation of income to the taxpayer. The beneficial owner clause is also present in EU-tax law. The analysis of the Court of Justice’s jurisprudence and that of the member states’ courts leads to the conclusion that the concept of beneficial owner in EU-law is of economic nature. The clause itself is an element of a broader prohibition of abuse of rights in relation to the use of withholding tax exemptions provided for in the IR and PS directives. Since 2019, Polish tax law has given the beneficial owner clause an explicit anti-abusive notion. The domestic definition of a beneficial owner is contradictory to the international fiscal meaning of this concept and as such should be rejected by the courts in the process of applying the law, and ultimately amended by the lawmaker. At the same time, the practice of applying the beneficial owner clause in Poland leads to the conclusion that it is treated as a universal measure for the prevention of treaty shopping. In practical terms, this leads to interpretative uncertainties concerning, inter alia, the required level of economic substance of the recipients of passive payments and the scope of the withholding agent’s due diligence.