Ograniczenia cen odsprzedaży w prawie konkurencji Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych

Przedmiotem pracy jest analiza mechanizmu Resale Price Maintenance (RPM), czyli ustalania przez producentów lub dostawców cen odsprzedaży stosowanych przez dystrybutorów, w perspektywie prawa konkurencji Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych. RPM stanowi jedną z najbardziej kontrowersyjnych praktyk wertykalnych, ponieważ może prowadzić zarówno do ograniczenia konkurencji, jak i do osiągania efektów prokonkurencyjnych, takich jak poprawa jakości usług, przeciwdziałanie zjawisku free-ridingu czy zwiększenie efektywności dystrybucji. Dynamiczny rozwój gospodarki cyfrowej oraz wykorzystanie algorytmów cenowych dodatkowo komplikują ocenę skutków tych praktyk. Celem pracy było porównanie unijnego i amerykańskiego modelu regulacji RPM oraz ocena, czy współczesne orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej prowadzi do częściowego zbliżenia standardu unijnego do amerykańskiej zasady rule of reason. W pracy postawiono tezę, że mimo utrzymania formalistycznego charakteru prawa konkurencji UE, orzecznictwo TSUE, szczególnie po wyroku w sprawie Super Bock, sygnalizuje stopniowe i ograniczone otwarcie na analizę ekonomicznego kontekstu praktyk RPM wynikającą z potrzeb nowoczesnej gospodarki cyfrowej.. W pierwszym rozdziale przedstawiono charakterystykę mechanizmu RPM, jego podstawowe rodzaje oraz ekonomiczne skutki stosowania. Wskazano, że skutki RPM mają charakter ambiwalentny i zależą od struktury rynku, siły rynkowej uczestników oraz specyfiki kanałów dystrybucji. Drugi rozdział poświęcono regulacji RPM w prawie Unii Europejskiej. Przeanalizowano art. 101 TFUE, rozporządzenie VBER oraz Wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące ograniczeń wertykalnych. Szczególną uwagę poświęcono kwalifikacji RPM jako hardcore restriction oraz ewolucji orzecznictwa TSUE, zwłaszcza wyrokowi w sprawie Super Bock, który zaakcentował konieczność badania rzeczywistego kontekstu gospodarczego porozumienia. W rozdziale trzecim przedstawiono rozwój regulacji RPM w prawie amerykańskim, począwszy od restrykcyjnego podejścia zapoczątkowanego w sprawie Dr. Miles, aż po przełomowy wyrok Leegin, w którym Sąd Najwyższy USA zastąpił zasadę per se illegality analizą rule of reason. Omówiono również praktyczne kryteria ekonomicznej oceny wertykalnych ograniczeń cenowych w systemie amerykańskim. Ostatni rozdział zawiera analizę prawnoporównawczą obu modeli oraz próbę sformułowania hybrydowego wzorca oceny RPM, łączącego formalną przejrzystość podejścia unijnego z ekonomiczną elastycznością modelu amerykańskiego. W pracy wskazano, że całkowite odejście od unijnego formalizmu nie byłoby uzasadnione, jednak współczesne realia gospodarki cyfrowej wymagają bardziej kontekstowej i ekonomicznej oceny praktyk wertykalnych.

This paper analyzes the Resale Price Maintenance (RPM) mechanism, i.e., the mechanism by which manufacturers or suppliers determine resale prices used by distributors, from the perspective of European Union and United States competition law. RPM is one of the most controversial vertical practices, as it can lead to both a restriction of competition and pro-competitive effects, such as improving service quality, counteracting free-riding, or increasing distribution efficiency. The dynamic development of the digital economy and the use of pricing algorithms further complicate the assessment of the effects of these practices. The aim of this paper was to compare the EU and US models of RPM regulation and to assess whether the current case law of the Court of Justice of the European Union leads to a partial approximation of the EU standard to the US rule of reason. The paper argues that, despite maintaining the formalistic nature of EU competition law, the CJEU case law, particularly after the Super Bock judgment, signals a gradual and limited opening to an analysis of the economic context of RPM practices resulting from the needs of the modern digital economy. The first chapter presents the characteristics of the RPM mechanism, its basic types, and the economic consequences of its application. The effects of RPM are ambivalent and depend on the market structure, the market power of participants, and the specific nature of distribution channels. The second chapter is devoted to the regulation of RPM in European Union law. It analyzes Article 101 TFEU, the VBER Regulation, and the European Commission Guidelines on Vertical Restraints. Particular attention is paid to the classification of RPM as a hardcore restriction and the evolution of the CJEU's case law, particularly the Super Bock judgment, which emphasized the need to examine the actual economic context of the agreement. The third chapter presents the development of RPM regulation in American law, from the restrictive approach initiated in the Dr. Miles case to the groundbreaking Leegin judgment, in which the U.S. Supreme Court replaced the principle of per se illegality with the rule of reason analysis. Practical criteria for the economic assessment of vertical price restrictions in the American system are also discussed. The final chapter contains a comparative law analysis of both models and an attempt to formulate a hybrid model for assessing RPM, combining the formal transparency of the EU approach with the economic flexibility of the American model. The paper indicates that a complete departure from EU formalism would not be justified, but the contemporary realities of the digital economy require a more contextual and economic assessment of vertical practices.