Dyplomacja ekonomiczna Stanów Zjednoczonych, Japonii i Niemiec wobec Chin oraz Indii w latach 1990-2024

Tematem niniejszej pracy jest dyplomacja gospodarcza Stanów Zjednoczonych, Japonii i Republiki Federalnej Niemiec wobec Chin i Indii w latach 1990–2024. Celem było wykazanie, w jakim kierunku ewoluowała ta dyplomacja oraz jakie czynniki zadecydowały o zmianie rozłożenia akcentów między celami ekonomicznymi a celami polityczno-strategicznymi. Analizy zagadnienia dokonano przez pryzmat koncepcji dyplomacji gospodarczej Maaike Okano-Heijmans, w której działania państw sytuowane są na osi między biegunem gospodarczym a biegunem politycznym. W pierwszej kolejności przedstawiono główne założenia dyplomacji gospodarczej oraz użytego modelu. Następnie uwagę poświęcono uwarunkowaniom międzynarodowym prowadzenia dyplomacji gospodarczej po zakończeniu zimnej wojny. W dalszej części pracy przeanalizowano kolejno dyplomację gospodarczą Stanów Zjednoczonych, Japonii i Republiki Federalnej Niemiec w trzech okresach: 1990–2001, 2001–2008 oraz 2008–2024, w każdym z nich odrębnie wobec Chin i wobec Indii. Skupiono się w szczególności na polityce handlowej, inwestycjach bezpośrednich, pomocy rozwojowej oraz kontroli eksportu technologii. W pracy wykazano, że początkowo dyplomacja gospodarcza wszystkich trzech państw sytuowała się blisko bieguna gospodarczego i podporządkowana była logice liberalizacji handlu. Wykazano również, że w okresie późniejszym doszło do jej przesunięcia w stronę bieguna siłowego, trwałego w relacjach z Chinami i ograniczonego w relacjach z Indiami. Zróżnicowanie zakresu tej zmiany wynikało zaś ze struktury powiązań gospodarczych każdego z badanych państw z Chinami.

The subject of this thesis is the economic diplomacy of the United States, Japan and the Federal Republic of Germany towards China and India between 1990 and 2024. The aim was to demonstrate the direction in which this diplomacy evolved and to identify the factors that determined the shift in emphasis between economic objectives and political-strategic objectives. The issue was analysed through the lens of Maaike Okano-Heijmans’ concept of economic diplomacy, in which states’ actions are situated on an axis between an economic pole and a political pole. Firstly, the main tenets of economic diplomacy and the model used were presented. Attention was then turned to the international context for the conduct of economic diplomacy following the end of the Cold War. The subsequent part of the study analysed, in turn, the economic diplomacy of the United States, Japan and the Federal Republic of Germany across three periods: 1990–2001, 2001–2008 and 2008–2024, examining each period separately in relation to China and India. Particular emphasis was placed on trade policy, foreign direct investment, development aid and technology export controls. The study demonstrates that, initially, the economic diplomacy of all three countries was closely aligned with the economic pole and was guided by the logic of trade liberalisation. It was also shown that, in the subsequent period, there was a shift towards a power pole that was enduring in relations with China and limited in relations with India. The extent of this shift varied depending on the structure of each of the countries’ economic ties with China.