Mediacja w sprawach sądowoadministracyjnych

Celem pracy jest przedstawienie zagadnienia mediacji w sprawach sądowoadministracyjnych. Od początku działalności Naczelnego Sądu Administracyjnego zaobserwować można stały i systematyczny wzrost ilości składanych do niego skarg. Dlatego też głównym problemem, jaki podjęłam było zbadanie czy obecna regulacja zawarta w art. 115 – 118 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zlikwidowała przewlekłość postępowania sadowoadministracyjnego. Prawo administracyjne jest tą gałęzią prawa, w której wykorzystanie współczesnej teorii rozwiązywania konfliktów budzi najwięcej wątpliwości teoretycznych i wiąże się z największymi trudnościami. W swojej pracy przedstawiłam szeroką analizę instytucji mediacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która sprowadza się moim zdaniem do jednego głównego wniosku, iż podstawowe zasady, które rządzą postępowaniem przed sądem administracyjnym nie współgrają ze współczesnym myśleniem na temat roli administracji i sądownictwa administracyjnego. Do procedury sądowoadministracyjnej wprowadzono instytucję, która ze względu na swój charakter stoi w sprzeczność z podstawowymi zasadami prawa takimi jak zasada legalności czy niezawisłości sędziowskiej. Celem reformy, która weszła w życie w 2004r. było zmniejszenie ilościowe załatwienia spraw, a nie jakościowe. Przygotowując reformę, nie dyskutowano o roli sądu administracyjnego w zmieniającym się społeczeństwie. Nie trzeba przypominać, iż współczesne regulacje materialnego prawa administracyjnego są bardzo skomplikowan i przysparzają wiele trudności interpretacyjnych. Moim zdaniem mediacja użyteczna jest w rozwiązywaniu sporów o charakterze cywilnym. W dziedzinach prawa publicznego gdzie kategorie obowiązku prawnego, kompetencje i właściwość organów administracji określone są wprost w przepisach prawa, instytucja ta nie ma zastosowania, bowiem pozasądowe formy rozwiązywania sporów ukierunkowane są przede wszystkim na rozwiązywanie sporów subiektywnych będących splotem indywidualnych okoliczności. Rekomendacja Rady Europy dotycząca alternatywnych form rozstrzygania sporów między administracją publiczną a jednostką na podstawie, której wprowadzono mediację do polskiego sytemu prawnego wymienia różnego rodzaju alternatywne sposoby rozstrzygania sporów, kształtując przy tym jedynie ogólne kierunki regulacji. I tak jednym z takich kierunków jest uchylenie, cofnięcie albo zmiana aktu z powołaniem się na względy celowości lub legalności. Konstrukcja przepisów w ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ukształtowana jest tylko w sposób odsyłający do dokonania przez organ administracji publicznej czynności w zakresie jego właściwości i kompetencji. Ponadto jak wynika z regulacji głównym celem postępowania mediacyjnego w sprawach sadowoadministracyjnych jest rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych. Polskie uregulowanie postępowania sądowoadministracyjnego nie dopuszcza rozstrzygnięcia sprawy pod względem celowości. „Wtłoczenie” mediacji w ramy rozbudowanej procedury stworzonej z myślą o podejmowaniu władczych i jednostronnych rozstrzygnięć, brak pozostawienia podjęcia inicjatywy wyłącznie uczestnikom podważa sens i wartość instrumentalną tej instytucji. Przypomnieć również należy podstawową zasadę prawa administracyjnego a mianowicie jego bezsporność oraz wykazany w pracy wpływ mediacji na wydłużenie rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej oraz jej małe wykorzystywanie przez uczestników sporu co w obecnym stanie prawnym prowadzi do wniosku, iż jest ona instytucją zbędną. Należałoby zatem albo ją w ogóle usunąć z procedury albo diametralnie przebudować system prawa sądowoadministracyjnego.

The goal of the dissertation is to present the problem of mediation before administrative court proceedings. The paper consists of an introduction, four chapters and final conclusions. The first chapter presents the history of administrative court. The second chapter deals with the regulations of mediation in the Act, Law on proceedings before the administrative courts. The third chapter discusses the main problems related to the main rules of administrative law. The fourth chapter presents practice of mediation in administrative court. Since the beginning of activity of the Supreme Administrative Court, a permanent and systematic increase in the number of appeals has been observed. Therefore, the main problem I have researched is whether the current regulation included in the art. 115-118 of the Act of August 30, 2002, Law on proceedings before the administrative courts, has eradicated lengthiness of administrative court proceedings. Administrative law is the area of law where conflict resolution raises most theoretical doubts and encounters most difficult problems. In my paper, I present an extended analysis of institution of mediation before administrative court proceedings, which leads to one overall conclusion, namely that basic principles underlying administrative court proceedings are not compatible with contemporary perception of the role of administration and administrative judiciary. Institution of mediation, which because of its nature contradicts basic rules of law such as principle of legality and judicial independence, has been introduced into administrative court proceedings. The reform which entered into force in 2004 was aimed at reducing the number of proceedings, but not at improving the quality of proceedings. When preparing the reform, legislators did not discuss the role of administrative court in the changing society. Contemporary regulations of material administrative law are complicated and difficult to interpret. In my opinion, mediation is useful in resolving civil disputes. Mediation is not applicable to administrative law, in which rights and obligations of citizens are directly defined by the rules of law. Recommendation of the European Council concerning alternative forms of resolving disputes between public administration and individuals, on the basis of which mediation was

introduced into the Polish legal system, lists a number of alternative ways of resolving disputes. However, it gives only an outline of the trends in the regulation. Thus, one such trend in the recommendation is repeal, withdrawal or amendment on the grounds of desirability or legality. On the other hand, structure of the regulations concerning mediation in the act of proceedings before administrative courts is limited to competence and jurisdiction of public administration authorities which they already have in other regulations. The Polish legislation of administrative court proceedings does not allow for the case to be resolved on the grounds of desirability, but only on the grounds of legality. Therefore, forcing mediation into a complex administrative court procedure, as well as interfering with the process where initiative should be taken only by participants of a dispute questions the idea of institution of mediation. The paper proves that mediation contributes to lengthening administrative court proceedings, and also it is seldom used by participants of a dispute. Thus, one may conclude that mediation is an irrelevant institution. Therefore, it should either be removed from the administrative court proceedings, or the system of administrative court law should be diametrically changed.