Rażąca niesprawiedliwość orzeczenia jako podstawa kasacyjna w postępowaniu karnym

W niniejszej pracy omówiona została rażąca niesprawiedliwość orzeczenia w rozumieniu art. 440 k.p.k. jako podstawa kasacyjna. Celem pracy była analiza zagadnień związanych z podnoszeniem w kasacji zarzutu naruszenia wspomnianego przepisu, w tym w szczególności ustalenie warunków dopuszczalności takiego zarzutu. W oparciu o analizę orzecznictwa autor podjął próbę zbadania, w jaki sposób stan rażącej niesprawiedliwości orzeczenia rozumiany jest przez strony wnoszące nadzwyczajny środek zaskarżenia oraz Sąd Najwyższy. W pierwszym rozdziale autor przedstawił wyrażane w nauce prawa oraz orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego poglądy dotyczące treści pojęcia sprawiedliwości oraz jego znaczenia dla postępowania karnego. Kolejna część pracy poświęcona została omówieniu obowiązującego modelu postępowania przed Sądem Najwyższym przez pryzmat podstaw kasacyjnych. W tym samym rozdziale dokonano wykładni art. 440 k.p.k. oraz oceny jego znaczenia dla postępowania odwoławczego. Autor rozważył również możliwości podnoszenia zarzutu naruszenia tego przepisu w kasacji. Trzecia część pracy zawiera opis badań empirycznych. Autor przeanalizował w nim wybrane rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w sprawach zainicjowanych kasacjami, w których podniesiono zarzut naruszenia art. 440 k.p.k. Wynika z niej, że choć przy spełnieniu odpowiednich warunków zarzut ten może być skutecznie podnoszony, to jednak stosunkowo często jest on wykorzystywany w sposób instrumentalny i bez zrozumienia treści przepisu art. 440 k.p.k. Podjęte w pracy rozważania doprowadziły do sformułowania wniosków de lege lata i de lege ferenda.

This paper discusses flagrant injustice of a judgment within the meaning of Article 440 of the Code of Criminal Procedure as a ground for cassation appeal. It attempts to describe key issues related to formulating a cassation appeal based on the allegation of Article 440 violation. In particular the author intends to determine the conditions for the admissibility of such a claim. Through an analysis of case law, the author aims at establishing how the term ‘flagrant injustice’ is understood by the parties filing an extraordinary appeal and by the Supreme Court. In the first chapter, the author presents the views on the idea of justice and its relevance in the criminal proceedings expressed in legal academia and the case law of the Constitutional Tribunal. The next section of the thesis contains a description of the model of appellate review currently adopted in Poland. In the same chapter the author conducts an analysis of Article 440 of the Code of Criminal Procedure and assesses its role in the appeal proceedings. The author also considers the possibility of raising an allegation of violation of this provision in a cassation appeal. The third chapter is dedicated to the description of empirical research conducted by the author. It is based on an analysis of a selection of the Supreme Court’s judgements regarding cassation appeals in which an allegation of violation of Article 440 of the Code of Criminal Procedure was raised. The case law overview leads to a conclusion that this allegation can be effectively claimed if the relevant conditions are met. However, it is frequently formulated instrumentally and in a manner ignorant towards the substance of Article 440 of the Code of Criminal Procedure. The author suggested both de lege lata and de lege ferenda recommendations.