Rola Dużych Modeli Językowych w kształtowaniu współczesnego dziennikarstwa w Polsce. Ewolucja mediów w dobie SI

Rozprawa doktorska pt. Rola Dużych Modeli Językowych w kształtowaniu współczesnego dziennikarstwa w Polsce. Ewolucja mediów w dobie SI podejmuje aktualne zagadnienie dotyczące wpływu narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji na współczesną architekturę mediów. Głównym celem pracy jest zidentyfikowanie, w jaki sposób Duże Modele Językowe (LLM) wpływają na praktyki zawodowe i postawy dziennikarzy w Polsce. Część teoretyczna obejmuje analizę ewolucji ekosystemów komunikacyjnych, rozpatrywaną w kontekście relacji człowiek-technologia. Zastosowana perspektywa medioznawcza pozwala uchwycić złożoność zjawiska cyfryzacji mediów i napięć powstających na styku odbiorców treści, wydawców oraz największych firm technologicznych, producentów systemów sztucznej inteligencji. Dotyczą one zarówno zmiany paradygmatu produkcji i konsumpcji treści informacyjnych, jak również ściśle związanych z nim przekształceń modeli biznesowych organizacji mediowych. Procesy związane z wdrażaniem innowacji, w szczególności automatyzacja, algorytmicznie wspomagany dobór treści, profilowanie odbiorców, zmieniają również sam zawód dziennikarza. Redefiniują jego dotychczasową rolę, stawiając dziennikarzy wobec nowych wyzwań, takich jak fake newsy, deepfake 'i oraz innych zagrożeń związanych z dynamicznie zmieniającym się środowiskiem cyfrowym. Część empiryczna oparta została na autorskich badaniach ilościowych i jakościowych. Analiza ilościowa pozwoliła wskazać czynniki wpływające na korzystanie z LLM w praktykach zawodowych, m.in. znaczenie doświadczeń związanych z błędami modeli, postrzeganie korzyści i zagrożeń, a także różnice wynikające z praktyk zawodowych dziennikarzy. Badania jakościowe pogłębiły te ustalenia, ukazując, jak dziennikarze interpretują obecność technologii w swojej pracy, w jaki sposób adaptują narzędzia SI do codziennych obowiązków oraz jakie wyzwania pojawiają się pomiędzy innowacjami a tradycyjnymi normami zawodowymi. Zidentyfikowano również praktyki nieformalnego wykorzystywania SI (shadow AD), wskazano na brak formalizacji, jak również często oddolny charakter tych wdrożeń w polskich newsroomach. Empiryczna część pracy została wzbogacona analizą porównawczą z dostępnymi raportami i analizami międzynarodowymi. Pozwoliło na przedstawienie szerszej perspektywy badawczej, a także wskazanie, jak na tym tle kształtują się zjawiska występujące w polskim środowisku dziennikarskim. Zgromadzone wnioski rozprawy wskazują, że narzędzia oparte na Dużych Modelach Językowych stają się integralnym elementem współczesnego środowiska pracy dziennikarzy. Organizacje medialne dostrzegają rosnące znaczenie tych innowacji, choć skala i charakter wdrożeń różnią się w zależności od typu redakcji oraz przyjmowanego modelu działania (redakcje międzynarodowe vs. lokalne). Ewoluują również wymagania kompetencyjne wobec samych dziennikarzy - w szczególności dotyczy to biegłości w zakresie posługiwania się narzędziami cyfrowymi, mediami społecznościowymi, jak i korzystania z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji. Na tym tle rysuje się istotna potrzeba wsparcia tej grupy zawodowej w obszarze normatywnoetycznym, w szczególności dostosowania kodeksów i regulacji do nowych realiów technologicznych. Ma to zasadnicze znaczenie dla utrzymania społecznego zaufania do zawodu dziennikarza, które wymaga także transparentnego, odpowiedzialnego korzystania z narzędzi opartych na Dużych Modelach Językowych. Dysertacja podejmuje w Polsce obszar badawczy dotąd słabo rozpoznany i może stanowić punkt wyjścia dla dalszych analiz relacji pomiędzy technologią a zawodami zaufania publicznego, zwłaszcza w kontekście rosnącej roli SI w obszarach wymagających wysokiej odpowiedzialności społecznej i epistemicznej.

The doctoral dissertation entitled The Role of Large Language Models in Shaping Contemporary Journalism in Poland. Media Evolution in the Age of AI addresses the current issue of how generative artificial intelligence tools influence the contemporary media environment. The main objective of the study is to identify how Large Language Models (LLMs) affect the professional practices and attitudes ofjournalists in Poland. The theoretical part of the dissertation analyses the evolution of communication ecosystems in the context of human-technology relations. The adopted media studies perspective makes it possible to capture the complexity of media digitisation and the tensions arising between audiences, media organisations and large technology companies that develop artificial intelligence systems. These tensions concern both the changing paradigm of producing, and consuming informational content and the transformations of media business models directly linked to these shifts. Innovation-driven processes, particularly automation, algorithmically assisted content selection and audience profiling, are reshaping the journalistic profession itself. They redefine journalists' traditional roles and expose them to new challenges, such as fake news, deepfakes and other threats inherent in a rapidly evolving digital environment. The empirical part of the dissertation is based on the author's mixed-methods research, combining quantitative and qualitative approaches. The quantitative analysis identified factors influencing the use of LLMs in journalistic practice, including experiences with model errors, perceived benefits and risks, and differences resulting from journalists' professional routines. The qualitative research deepened these insights by exploring how journalists interpret the presence of technology in their work, how they integrate AI tools into daily tasks, and what challenges emerge between innovation and established professional norms. The study also identified instances of informal AI use (shadow AI) and pointed to the lack of formalisation, as well as the often bottom-up character of AI adoption in Polish newsrooms. The empirical component was supplemented with a comparative analysis of international reports and studies, allowing for a broader research perspective and situating the Polish findings within global trends. The results demonstrate that LLMs are becoming an integral element of the journalistic work environment, although the scale and form of their use depend on the organisational model and the type of newsroom. The findings highlight the need to strengthen normative and ethical frameworks and to adapt existing codes and regulations to new technological realities. This is essential for maintaining public trust in journalism, which also requires transparent and responsible use of tools based on Large Language Models. The dissertation addresses a research area that remains underexplored in Poland and may serve as a starting point for further analyses of the relationship between technology and professions of public trust - particularly in the context of the growing role of AI in fields requiring high social and epistemic responsibility.