Subiektywna i obiektywna ocena środowiska szkolnego a palenie papierosów przez młodzież w wieku 13-15 lat.

Cel pracy: Określenie, w jakim stopniu środowisko szkoły różnicuje dotychczasowe doświadczenia młodzieży gimnazjalnej z paleniem papierosów. Materiał i Metodyka: W badaniu ankietowym przeprowadzonym na wiosnę 2015 roku uczestniczyło 4085 uczniów klas I-III z 70 gimnazjów. Główną zmienną wynikową był indeks doświadczeń z paleniem papierosów (IDP). Wśród potencjalnych jego predyktorów uwzględniono: wiek, płeć, problemy szkolne, postrzeganie klimatu szkoły, motywowanie przez nauczycieli do nauki oraz sukcesy szkolne. Wyróżniono trzy kategorie gimnazjów, wykorzystując wyniki ich ewaluacji zewnętrznej. Oszacowano modele strukturalne, aby ujawnić związki bezpośrednie i pośrednie między analizowanymi zmiennymi. Wyniki: W badanej grupie 70,4 proc. uczniów nigdy nie paliło papierosów, a 10,1 proc. paliło w ostatnim tygodniu. Wykazano bezpośredni wpływ wieku, klimatu szkoły i problemów szkolnych na zmienność IDP. Pozostałe czynniki miały wpływ pośredni, a w modelu strukturalnym zidentyfikowano dwanaście istotnych ścieżek powiązań. Szczególnie ważny okazał się efekt pośredni motywowania przez nauczycieli. W lepszych gimnazjach mniej uczniów miało kiedykolwiek doświadczenia z papierosami, później zaczynali oni palić regularnie, a bezpośredni wpływ szkolnych predyktorów na IDP okazał się wyraźnie słabszy. Z drugiej strony, wpływ motywowania przez nauczycieli na sukcesy szkolne uczniów był w lepszych szkołach silniejszy, pośrednio redukując ryzyko regularnego palenia papierosów. Wniosek: Doświadczenia gimnazjalistów z paleniem papierosów zależą od wzajemnych interakcji między szeregiem czynników ryzyka i chroniących powiązanych ze szkołą.

Objective: To identify school-related factors associated with smoking experiences reported by lower-secondary school students. Material and Methods: Students (N=4085) from all grades of 70 lower secondary schools were surveyed in Spring 2015. As main outcome measure the index describing previous experiences with smoking was applied (SEI). As its predictors the following factors were considered: age, gender, school related problems, perception of school climate, teacher's motivation and focus on student learning and school achievements. Three categories of schools were identified on the basis of results of the comprehensive external evaluation. Structural equation models (SEM) were applied to examine the underlying mechanism of relationships between variables under study. Results: In examined sample 70.4 p.c. of students has never smoked and 10.1 p.c. smoked last week. Age, school climate and school problems were found as direct predictors of the variability in SEI. The three remaining covariates had indirect effect and in the overall SEM model 12 significant paths were confirmed. Teacher's motivation on student learning had the highest indirect effect. In better schools the risk of regular smoking is lower, students later start to smoke regularly and the impact of two direct school-related predictors is weaker. However, the indirect impact of teacher's motivation on school performance is getting higher in better schools, reducing the threat of regular smoking. Conclusion: Experiences with smoking reported by adolescents are strongly influenced by many schoolrelated risks or protective factors those interact with each other.