Dzieje polskiego konkordatu z 1925 roku

Niniejsza praca stanowi charakterystykę konkordatu pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Rzymie dnia 10 lutego 1925 r. Dzieje traktatu zostały przedstawione w kolejności chronologicznej. Omówienie rozpoczęto od scharakteryzowania procesu przygotowania i uchwalenia przepisów wyznaniowych w konstytucji marcowej, w tym najważniejszego dla tematyki pracy art. 114, nadającego religii rzymskokatolickiej stanowisko pierwszej wśród równych i zawierającego zapowiedź uregulowania stosunków dwustronnych ze Stolicą Apostolską. Podjęto próbę przedstawienia sytuacji geopolitycznej, wktórej konkordat z 1925 r. powstawał, i specyfiki polityki wyznaniowej w Polsce w dwudziestoleciu międzywojennym. Praca opisuje proces przygotowywania projektu układu, rokowań przeprowadzonych w Watykanie oraz ratyfikacji konkordatu. Dokonano analizy poszczególnych postanowień traktatu i mniej lub bardziej udanych prób jego wykonania. Rozważania zakończono na problematyce wygaśnięcia konkordatu. Przywołano zarzuty kierowane przez polski rząd przeciwko Stolicy Apostolskiej i jej reakcje na nie. Omówiono treść uchwały Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej stwierdzającej, że konkordat z 1925 r. przestał obowiązywać w wyniku podjęcia przez Stolicę Apostolską jednostronnych aktów prawnych niezgodnych z jego treścią oraz poprzedzającej ją opinii prawnej komisji do spraw wyznaniowych. Scharakteryzowano wydarzenia, z których wynikają te oskarżenia, i dokonano ich oceny. Odniesiono się także do stanowisk doktryny w kwestii zakończenia bytu konkordatu, zarówno z czasu zaprezentowania przez TRJN swojego stanowiska, jak i współczesnej. Zaprezentowano krótko wybrane aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej sprawie.