Właściwości systemu Ja osób z zaburzeniami typu borderline w porównaniu z osobami o odmiennej głębokości zaburzeń psychicznych – podejście dyskursywne

Cel: Jednym z kluczowych aspektów zaburzeń (osobowości) typu borderline jest niejasny lub zaburzony obraz samego siebie, własnych celów i wewnętrznych preferencji. W niniejszej rozprawie podjęto zagadnienie charakterystyki systemu Ja osób z diagnozą BPD w ramach podejścia dyskursywnego. Przyjęty model teoretyczny przewiduje istnienie w umyśle jawnych i utajonych reprezentacji (samo)wiedzy skonstruowanych w specyficznych kontekstach społecznych w procesach intersubiektywnego negocjowania znaczeń osobistego doświadczenia. Ponadto założono, że zaburzenia typu borderline odpowiadają pośredniemu – między zaburzeniami schizofrenicznymi (psychozy) a zaburzeniami lękowymi (nerwice) – stopniowi głębokości zaburzeń psychicznych. Pytania badawcze dotyczyły różnic między grupami o odmiennej głębokości zaburzeń psychicznych w zakresie (1) organizacji jawnej i utajonej reprezentacji treści doświadczenia oraz (2) jakości procesów negocjowania znaczeń bieżącego doświadczenia. Spodziewano się, że u osób z głębszymi zaburzeniami psychicznymi w systemie Ja wystąpi mniejsza wzajemna zgodność reprezentacji treści doświadczenia powiązana z częstszym posługiwaniem się „represyjnymi” wzorcami negocjowania znaczeń. Metoda: Przeprowadzono dwa badania: pierwsze w modelu ex post facto, drugie w modelu quasieksperymentalnym. Do weryfikacji hipotez wykorzystano metody projekcyjne (zmodyfikowaną procedurę TAT) – zgodnie z założeniami podejścia dyskursywnego: odzwierciedleniem organizacji systemu Ja danej osoby są właściwości tworzonych przez nią narracji. W badaniu 1 wzięły udział 24 osoby podzielone na cztery równoliczne grupy: (1) pacjenci z diagnozą zaburzeń schizofrenicznych, (2) pacjenci z diagnozą zaburzeń typu borderline, (3) pacjenci z diagnozą zaburzeń lękowych i (4) osoby zdrowe (bez zaburzeń psychicznych). Osoby badane układały opowiadania do 6 tablic wybranych z zestawu TAT, które następnie poddano analizie według systemu interpretacji opracowanego w podejściu dyskursywnym (StemplewskaŻakowicz, 2004). W badaniu 2 wzięło udział 36 osób podzielonych na trzy równoliczne grupy: (1) pacjenci z diagnozą zaburzeń typu borderline, (2) pacjenci z diagnozą zaburzeń lękowych i (3) osoby zdrowe. Osoby badane układały opowiadania do 6 tablic TAT z elementami manipulacji eksperymentalnej (we wprowadzeniach do tablic sugerowano określone interpretacje sytuacji prezentowanych na obrazkach). Następnie analizowano relacje między treścią wprowadzeń do tablic TAT a tematem opowiadań. Wyniki: W badaniu 1 stwierdzono największą zgodność reprezentacji treści doświadczenia u osób zdrowych i z najniższym stopniem głębokości zaburzeń psychicznych, mniejszą zgodność u osób z zaburzeniami typu borderline, zaś najmniejszą u osób z najwyższym stopniem głębokości zaburzeń psychicznych. Okazało się, że w systemie Ja osób z zaburzeniami typu borderline przeważają reprezentacje treści niepowiązane ze stabilnym obrazem własnej osoby (rozumianym jako obszar jawnej samowiedzy zgodny z przeżytym doświadczeniem). W badaniu 2 ujawniono, zgodnie z przewidywaniami, że osoby z zaburzeniami typu borderline częściej niż osoby zdrowe i z diagnozą zaburzeń lękowych posługują się wzorcami negocjowania znaczeń „represyjnymi” (opartymi na zaprzeczaniu) wobec bieżącego doświadczenia.

Aim: One of the key aspects of the borderline (personality) disorder is a vague or distorted selfconcept, own goals and internal preferences. The undertaking of this dissertation was the analysis – within the discursive framework – of the self-system characteristics of persons with the BPD diagnosis. The adopted theoretical model assumes that in the mind of an individual two representations of self-knowledge exist: explicit and implicit; these representations are constructed in specific social contexts through processes of intersubjective negotiation of the meanings of personal experience. Moreover, it was assumed that borderline disorders correspond to the middle level of mental disorders depth – between schizophrenic disorders (psychosis) and anxiety disorders (neurosis). Research questions referred to differences between groups with a different depth of mental disorders referring to (1) explicit and implicit representation of the content of experience, and (2) quality of negotiating processes of meanings of the current experience. It was expected that individuals with deeper mental disorders in the self-system would show less consistency in the representation of the content of experience and they would more frequently use “repressive” patterns of meanings negotiating. Method: Two studies were conducted: the first one in the ex post facto model, the second one in the quasi-experimental model. Projective methods (modified TAT procedure) were used to verify the hypotheses – according to the assumptions of the discursive approach: the organization of the self-system will be reflected in the characteristics of the narrative stories that an individual creates. In Study 1 there were 24 participants divided into four groups: (1) patients diagnosed with schizophrenic disorders, (2) patients diagnosed with borderline disorders, (3) patients diagnosed with anxiety disorders, and (4) healthy subjects (no psychiatric disorders diagnosed). The subjects compiled stories based on 6 tables selected from the TAT set, which were then analyzed within the interpretation system developed in the discursive approach (StemplewskaŻakowicz, 2004). In Test 2 there were 36 participants, divided into three groups: (1) patients diagnosed with borderline disorders, (2) patients diagnosed with anxiety disorders and (3) healthy subjects. The subjects compiled stories based on 6 TAT tables, but this time an experimental manipulation was involved (in the introduction to the tables, specific interpretations of the situations presented in the pictures were suggested). Subsequently, the relationships between the content of the introduction to the TAT tables and the topic of stories created by participants were analyzed. Results: In Study 1 the highest consistency in the representation of the content of experience was observed in healthy people and in patients with the lowest depth of mental disorders, lower consistency was observed in people with borderline disorders, and the lowest in people with the deepest level of mental disorders. It turned out that the self-system of subjects with borderline disorder is dominated by representations of content that is not related to a stable image of one's own person (understood as the area of explicit self-knowledge consistent with the content of own experience). In Study 2 it was revealed, as expected, that people with borderline disorders more often than healthy people and patients with the diagnosis of anxiety disorders use “repressive” patterns of meanings negotiating (based on denial of the current experience).