Образ шоколада в русском языке и культуре

Tematem niniejszej pracy jest rosyjski leksem „szokoład” jako jednostka językowo-kulturowa. Celem pracy było opisanie sposobów funkcjonowania tego słowa w języku i kulturze oraz uporządkowanie jego użyć: od znaczeń słownikowych po utrwalone modele łączliwości i wyrażenia. Materiał stanowią definicje i hasła słownikowe, a także obserwacje korpusowe. Praca składa się z dwóch rozdziałów. W pierwszym przedstawiono konteksty kulturowe - począwszy od wprowadzenia czytelnika w bazowe znaczenie słowa „szokoład” - czym jest, skąd się wywodzi i jaka czekolada określana jest jako „wizytówka” Rosji. Następnie czytelnik poznaje znaczenie czekolady w literaturze na konkretnym przykładzie, aby w ostatecznej części rozdziału przejść do czekolady w życiu, kulturze oraz teraźniejszości. Omawiane zostają tradycje czekolady jako daru, jej miejsca w reklamie, społeczną symbolikę (model „w szokoładie” jako znak dobrobytu) oraz obecność czekolady w przestrzeni miejskiej; opisano też nowe nazwy utrwalone w mediach, m.in. „dubajskij szokoład” i „szokoładnyj fontan”, a także cieszące się ogromną popularnością formaty wizualne. Drugi rozdział ma charakter językoznawczy: rozważamy leksem „szokoład” pod względem morfologii, następnie przechodzimy do etymologii słowa, znaczenia w słownikach - począwszy od pierwszego słownika języka rosyjskiego, aż po najnowsze egzemplarze. W końcowej części rozdziału skupiamy uwagę na potencjale słowotwórczym badanego słowa oraz relacjach semantycznych. Wyniki obejmują uporządkowanie znaczeń i definicji w ujęciu słownikowym, scalony opis gniazda słowotwórczego, klasyfikację kolokacji oraz identyfikację stabilnych jednostek frazeologicznych.

The subject of this thesis is the Russian lexeme (shokolad) as a linguistic-cultural unit. The aim of the thesis was to describe the ways this word functions in language and culture and to systematize its uses: from dictionary meanings to established collocational patterns and expressions. The material consists of definitions and dictionary entries, as well as corpus observations. The thesis consists of two chapters. The first presents cultural contexts - beginning with introducing the reader to the basic meaning of the word (shokolad): what it is, where it comes from, and which chocolate is described as the “calling card” of Russia. Next, the reader learns about the significance of chocolate in literature on a concrete example, in order to move in the final part of the chapter to chocolate in life, culture, and the present. Discussed are the traditions of chocolate as a gift, its place in advertising, its social symbolism (the model v shokolade as a sign of prosperity), and the presence of chocolate in urban space; new names entrenched in the media are also described, including (dubayskiy shokolad) and (shokoladny fontan), as well as visual formats enjoying great popularity. The second chapter is linguistic in character: we consider the lexeme (shokolad) in terms of morphology, then proceed to the etymology of the word, its meanings in dictionaries - from the first dictionary of the Russian language up to the most recent volumes. In the final part of the chapter we focus on the derivational potential of the word under study and on semantic relations. The results include the systematization of meanings and definitions in a lexicographic perspective, a consolidated description of the derivational nest, a classification of collocations, and the identification of stable phraseological units.

Темой настоящей работы является русская лексема «шоколад» как языково-культурная единица. Цель работы - описать способы функционирования этого слова в языке и культуре и упорядочить его употребления: от словарных значений до закреплённых моделей сочетаемости и выражений. Материал составляют определения и словарные статьи, а также корпусные наблюдения. Работа состоит из двух глав. В первой представлены культурные контексты - начиная со введения читателя в базовое значение слова «шоколад»: что это такое, откуда оно происходит и какой шоколад обозначается как «визитка» России. Затем читатель узнаёт о значении шоколада в литературе на конкретном примере, чтобы в заключительной части главы перейти к шоколаду в жизни, культуре и современности. Рассматриваются традиции шоколада как дара, его место в рекламе, социальная символика (модель «в шоколаде» как знак благополучия) и присутствие шоколада в городском пространстве; описаны также новые наименования, закреплённые в медиа, в том числе «дубайский шоколад» и «шоколадный фонтан», а также пользующиеся огромной популярностью визуальные форматы. Вторая глава носит лингвистический характер: мы рассматриваем лексему «шоколад» с точки зрения морфологии, затем переходим к этимологии слова, его значениям в словарях - начиная с первого словаря русского языка и вплоть до новейших изданий. В заключительной части главы мы сосредотачиваем внимание на словообразовательном потенциале исследуемого слова и семантических отношениях. Результаты включают упорядочение значений и дефиниций в словарном аспекте, сводное описание словообразовательного гнезда, классификацию коллокаций и идентификацию устойчивых фразеологических единиц.