Analiza konceptualizacji emocji w filmie Opadające liście Akiego Kaurismäkiego

Praca koncentruje się na analizie sposobów konceptualizacji i realizacji emocji w dialogach filmowych oraz ich transformacji w procesie tłumaczenia audiowizualnego, w oparciu o założenia językoznawstwa kognitywnego i pragmatycznego. Punktem wyjścia jest założenie, że język stanowi narzędzie organizacji doświadczenia, jednak znaczenie emocjonalne w dialogu filmowym powstaje przede wszystkim w procesach inferencyjnych i interakcyjnych. Szczególną rolę w analizie odgrywa pragmatyka, obejmująca mechanizmy implikatur, presupozycji, pośrednich aktów mowy, elipsy oraz strategii interakcyjnych, które w dużej mierze zastępują bezpośrednie werbalizowanie stanów emocjonalnych. Emocje nie są więc traktowane jako bezpośrednio wyrażone treści leksykalne, lecz jako efekt organizacji dyskursu i kontekstu sytuacyjnego. W mniejszym stopniu w analizowanym materiale występują metafory konceptualne, metonimie oraz schematy wyobrażeniowe. Pełnią one jednak funkcję wspierającą, modyfikując interpretację wypowiedzi i wzmacniając jej wymiar wartościujący. Szczególnie istotne są przypadki metafor dehumanizujących, uogólnień oraz obrazów symbolicznych, które wpływają na ocenę relacji interpersonalnych. Materiał badawczy stanowią dialogi z filmu Opadające liście w reżyserii Akiego Kaurismäkiego, charakteryzującego się minimalistycznym stylem i ograniczoną ekspresją językową. Lakoniczność wypowiedzi, eliptyczność oraz redukcja środków leksykalnych powodują, że emocjonalność jest w dużej mierze rekonstruowana przez odbiorcę na poziomie pragmatycznym. Analiza obejmuje porównanie oryginalnych dialogów fińskich z polskimi napisami, z uwzględnieniem zmian językowych, pragmatycznych i konceptualnych. Wskazano, że ograniczenia tłumaczenia audiowizualnego, takie jak limit znaków i czasu ekspozycji, prowadzą do kondensacji treści oraz przesunięć w zakresie intensywności emocjonalnej. Celem pracy jest ukazanie, w jaki sposób emocje są konstruowane w dialogu filmowym oraz jak proces tłumaczenia wpływa na ich interpretację, często prowadząc do modyfikacji relacji interpersonalnych i dynamiki emocjonalnej wypowiedzi.

This thesis focuses on the analysis of how emotions are conceptualized and realized in film dialogue, as well as how they are transformed in the process of audiovisual translation, based on the frameworks of cognitive linguistics and pragmatics. The starting point is the assumption that language functions as a tool for structuring experience; however, emotional meaning in film dialogue is primarily constructed through inferential and interactional processes.

A central role is played by pragmatics, including mechanisms such as implicatures, presuppositions, indirect speech acts, ellipsis, and interactional strategies, which largely substitute the direct verbalization of emotional states. Emotions are therefore not treated as directly expressed lexical content, but as an effect of discourse organization and situational context.

To a lesser extent, the analysis identifies conceptual metaphors, metonymies, and image schemas. These structures nevertheless play a supporting role, shaping interpretation and reinforcing evaluative meaning. Particularly relevant are instances of dehumanizing metaphors, generalizations, and symbolic images that influence the perception of interpersonal relations.

The research material consists of dialogues from Fallen Leaves, directed by Aki Kaurismäki, whose style is characterized by linguistic minimalism and reduced emotional explicitness. The laconic nature of the dialogue, ellipsis, and lexical economy require the viewer to actively reconstruct emotional meaning on a pragmatic level.

The analysis compares the original Finnish dialogue with its Polish subtitles, taking into account linguistic, pragmatic, and conceptual shifts. It demonstrates that audiovisual translation constraints, such as character and time limits, lead to condensation of meaning and shifts in emotional intensity.

The aim of the thesis is to show how emotions are constructed in film dialogue and how translation processes influence their interpretation, often resulting in modifications of interpersonal relations and emotional dynamics.