Wpływ sztucznej inteligencji na rynek pracy w Polsce i na świecie – wyzwania i perspektywy dla społeczeństwa informacyjnego

Niniejsza praca licencjacka poświęcona została analizie wpływu sztucznej inteligencji (AI) na rynek pracy, ze szczególnym uwzględnieniem procesów automatyzacji, powstawania nowych zawodów oraz psychologicznych i etycznych konsekwencji adaptacji tej technologii. W rozdziale pierwszym przedstawiono historyczne uwarunkowania rozwoju sztucznej inteligencji oraz proces jej stopniowego wprowadzania do społeczeństwa, wykraczający poza środowiska badawcze i obejmujący szersze doświadczenia społeczno-zawodowe. Rozdział drugi koncentruje się na analizie sektorowej — przedstawia przykłady zastosowania sztucznej inteligencji w branżach takich jak marketing, HR, bankowość oraz IT, ukazując zarówno proces zanikania zawodów opartych na powtarzalnych czynnościach, jak i rozwój nowych, interdyscyplinarnych ról na rynku pracy. W ramach tego rozdziału opracowany został również autorski Model równowagi AI na rynku pracy, porządkujący zależności pomiędzy poziomem automatyzacji a zdolnością gospodarki do tworzenia nowych profesji, co pozwala na syntetyczne ujęcie możliwych kierunków ewolucji zatrudnienia w warunkach społeczeństwa informacyjnego. Ponadto, rozdział ten omawia dylematy etyczne związane z wdrażaniem AI — takie jak przejrzystość, sprawiedliwość, prywatność i odpowiedzialność — w świetle regulacji, m.in. unijnego AI Act, oraz postulatów wprowadzenia edukacji etycznej do programów szkolnych. Rozdział trzeci poświęcono psychologicznym aspektom zależności od AI, opartym na aktualnych badaniach empirycznych. Ukazano w nim zjawisko lęku antycypacyjnego i egzystencjalnego wobec technologii, mechanizmy motywacyjne sprzyjające nadmiernemu poleganiu na algorytmach oraz konsekwencje poznawcze i emocjonalne dla pracowników różnych sektorów.

This bachelor’s thesis examines the impact of artificial intelligence (AI) on the labor market, with particular emphasis on automation processes, the emergence of new professions, and the psychological as well as ethical implications of adopting this technology. Chapter one outlines the historical trajectory of AI development and its gradual diffusion into society, extending beyond research environments to encompass broader socio-professional contexts. Chapter two presents a sectoral analysis of AI implementation in industries such as marketing, human resources, banking, and information technology, illustrating both the decline of occupations based on repetitive tasks and the emergence of new interdisciplinary roles within the labor market. As part of this chapter, an original AI Labor Market Balance Model is proposed, offering a conceptual framework for understanding the relationship between the level of automation and the economy’s capacity to generate new professions. This model provides a structured perspective on potential pathways of employment transformation within the information society. Furthermore, the chapter addresses ethical dilemmas associated with AI deployment — including transparency, fairness, privacy, and accountability — in the context of regulatory frameworks such as the EU AI Act and proposals for introducing ethical education into school curricula. Chapter three focuses on the psychological dimensions of AI dependency, drawing on contemporary empirical research. It examines phenomena such as anticipatory and existential anxiety toward technology, motivational mechanisms contributing to excessive reliance on algorithms, and the cognitive and emotional consequences of these processes for employees across various sectors.