Postrzeganie osób uchodźczych oraz sytuacja na pograniczu polsko-białoruskim z perspektywy mieszkanek i mieszkańców Białowieży i okolic

Europa z roku na rok coraz bardziej zamyka swoje granice przed ludźmi w drodze uciekającymi przed prześladowaniami, konfliktami zbrojnymi czy też z powodu kryzysów ekonomicznych. Polska zmagająca się od 2021 roku z kryzysem humanitarnym na granicy z Białorusią, nie stanowi tutaj wyjątku, budując mur, ustanawiając trwającą blisko rok strefę kryjącego się pod odmiennymi nazwami stanu wyjątkowego, nazywaną także często przez osoby eksperckie i aktywistyczne - strefą bezprawia czy też stosując pushbacki. Niemniej jednak warto zaznaczyć, iż fakt zapoczątkowania następującej sytuacji granicznej przez reżimy Putina i Łukaszenki oraz jego przejęcia przez mafie przemytnicze nie zwalnia państwa polskiego z przestrzegania praw człowieka, które na pograniczu z Białorusią są nieustannie łamane. Co na ten temat sądzą same mieszkanki oraz mieszkańcy tego obszaru? Jak postrzegają osoby uchodźcze i jak oceniają działania podjęte przez ówczesny rząd Prawa i Sprawiedliwości? Dlaczego ich zdaniem nasze państwo i społeczeństwo traktują inaczej osoby uchodźcze z Ukrainy a te znajdujące się na pograniczu polsko-białoruskim? Między innymi o te kwestie pytałam podczas badań terenowych przeprowadzonych przeze mnie w Białowieży i jej okolicach latem 2023 roku. Korzystając z pojęć homo sacer Agambena, paniki moralnej Cohena oraz przede wszystkim oddając głos moim rozmówczyniom i rozmówcom podejmuję się niełatwego zadania oddania jak najpełniejszego obrazu sytuacji granicznej. Poniższa praca składa się z czterech rozdziałów, poprzedzonych kalendarium, porządkującym, moim zdaniem, najważniejsze wydarzenia, które rozegrały się zarówno w obszarze przygranicznym, jak i na terenie całego kraju, wstępu oraz zakończonych podsumowaniem zawierającym najważniejsze wnioski.

Europe is closing its borders more and more every year to people on the move, fleeing persecution, armed conflicts or economic crises. Poland, which has been struggling with a humanitarian crisis on its border with Belarus since 2021, is no exception, building a wall, creating a zone of state of emergency for almost a year, under various names, also often referred to by experts and activists - a zone of lawlessness or using pushbacks. Nevertheless, it is worth pointing out that the fact that the following border situation was initiated by the Putin and Lukashenko regimes and taken over by the smuggling mafias does not exempt the Polish state from respecting human rights, which are constantly violated on the border with Belarus. What do the inhabitants of the region think? How do they perceive the refugees, and how do they evaluate the measures taken by the then Law and Justice party government? Why do they think that our state and society treat refugees from Ukraine differently from those in the Polish-Belarusian border area? These were some of the questions I asked during my fieldwork in Białowieża and its environs in the summer of 2023. Drawing on Agamben's notions of the homo sacer and Cohen's moral panic, and above all by giving voice to my interlocutors, I undertake the difficult task of providing as complete a picture as possible of the border situation. The following work consists of four chapters, preceded by a calendar which, in my opinion, lists the most important events that have taken place both in the border region and in the country as a whole. It also contains an introduction and a summary with the main conclusions.