Składnia głęboka w poezji Zbigniewa Herberta

Walencja predykatu jest otwieraniem przezeń pozycji dla określonych klas wyrażeń, z którymi to pozycjami tworzy on nierozerwalną całość. Własności semantyczne i składniowe owych klas wynikają ze znaczenia predykatu. „Kamyki nie dają się oswoić” to przykład twórczego naruszenia przez Zbigniewa Herberta walencji predykatu [ktoś i] oswoił [kogoś j], którego prawostronną pozycję standardowo zajmują wyrażenia odsyłające do zwierząt. Przekraczanie wymagań walencyjnych można traktować jako środek poetycki, co nie było wcześniej systematycznie badane. Charakterystyka modyfikacji struktur predykatowo-argumentowych może stać się nowym kryterium odróżniającym poetykę danego autora od warsztatu poetyckiego innych twórców, a także ważnym wykładnikiem periodyzacji poezji.

W pracy podjęta została próba analizy wybranych predykatów użytych w tekstach poetyckich Zbigniewa Herberta oraz porównania ich z typowymi zastosowaniami tych predykatów potwierdzonymi w Narodowym Korpusie Języka Polskiego. Wyróżniono też cechy charakterystyczne dla poezji Herberta związane z kreatywnym naruszaniem walencji predykatów, a mianowicie: urzeczowienie, upodmiotowienie, Herbertowska syllepsa, naruszenie dotyczące miejsca czynności oraz zmiana rekcji czasownika.

The valence of a predicate is the opening positions for certain classes of expressions. With these positions the predicate forms an inseparable whole. The semantic and syntactic properties of certain classes of expressions derive from the meaning of the predicate. Stones cannot be tamed is an example of Zbigniew Herbert's creative violation of the valency of the predicate [someone i] tamed [someone j], whose right-hand position is normally occupied by expressions referring to animals. The transgression of valency requirements can be regarded as a poetic device, which has not been systematically studied before. The characteristics of the modification of predicate-argument structures may become a new criterion distinguishing the poetics of a given author from the poetic technique of other authors, as well as an important exponent of the periodisation of poetry.

This thesis attempts to analyse selected predicates used in Zbigniew Herbert's poetic texts and to compare them with typical uses of these predicates confirmed by the National Corpus of Polish. Characteristic features of Herbert's poetry related to creative violations of the valency of predicates were also distinguished, namely: objectification, personification, Herbertian syllepsis, violation concerning the place of the activity, and changing the case government of a verb.