Dioskurowie w rzymskiej numizmatyce cesarskiej

Praca niniejsza bada obecność braci Kastora i Polluksa w rzymskiej numizmatyce cesarskiej. Głównym problemem badawczym jest miejsce Dioskurów w propagandzie cesarskiej, na co składają się trzy zagadnienia: jakie treści nieśli Dioskurowie w epoce Cesarstwa, w jakim stopniu zmieniały się one w czasie oraz dlaczego synowie Ledy pozostawali często nieobecni na emisjach cesarzy, pomimo rzekomej popularności i długiej tradycji numizmatycznej z okresu Republiki. Poza tym obrazy Dioskurów poddane są analizie pod względem typologicznym z wykorzystaniem monet prowincjonalnych jako materiału porównawczego.

Podstawę pracy stanowi korpus monet i medalionów cesarskich z wizerunkami Dioskurów obejmujący okres od I do IV w. (od Trajana do Maksencjusza), a jej zasadnicza część to interpretacja poszczególnych numizmatów i politycznego kontekstu ich powstania w ujęciu diachronicznym. Służy ona wskazaniu związków typologicznych z innymi przykładami ikonografii boskich braci oraz wskazaniu możliwych motywów, które stały za danymi emisjami. Całość materiału jest następnie podsumowana w ujęciu synchronicznym, ze szczególnym uwzględnieniem berła jako atrybutu braci, które występuje na części z analizowanych numizmatów, a do tej pory nie doczekało się omówienia.

Zgromadzony materiał wskazuje, że główną funkcją propagandową Dioskurów w epoce cesarstwa było podkreślanie diarchicznego charakteru władzy opartej na relacji zgody między rządzącymi cesarzami lub ich następcami. Poboczną funkcją było odwołanie do przeszłości Rzymu lub podkreślenie związku z samym Miastem. Oznacza to drastyczną zmianę w stosunku do poprzednich wieków, co było spowodowane potrzebami propagandy cesarskiej, dla której Dioskurowie w dawnej, republikańskiej formie, stali się nieatrakcyjni. Taka zmiana funkcji synów Ledy dobrze obrazuje wobec tego przemianę Republiki w Cesarstwo.

This thesis examines the presence of divine twins Castor and Pollux in Roman imperial coinage. The primary question is that of the function of the Dioscuri in imperial propaganda, which can be broken down to three cases: what ideas were associated with the Dioscuri in the age of the Empire, how did they change over time and why were the sons of Leda absent from the imperial issues despite their alleged popularity and long tradition of the republican coinage? Additionally, images of the Dioscuri are analyzed and compared with the provincial coinage of the era.

Research is based on a corpus of coins and imperial medallions depicting Dioscuri, which covers the period from I to III century AD (from Trajan to Maxentius). The main part of the thesis is dedicated to examination of all issues and their political contexts in chronological order. It points to typological connections with other examples of twins’ iconographical depictions and possible causes of given emissions. All issues are then summarized with special attention to a scepter as an attribute of the Twins appearing on some of analyzed issues, as it has not yet been examined by the scholars.

Main conclusion is that the primary function of the Dioscuri within the imperial propaganda was to underline the diarchic nature of rule founded on the concordant relationship of co-emperors or co-heirs. Secondary function of the twins was reference to Roman history and underlayment of connection with the City of Rome. This means a drastic shift in application of the Dioscuri which reflected needs of imperial propaganda – the old, republican Dioscuri became obsolete and unattractive. This shift in ideological meaning of the sons of Leda is a good depiction of the Republic's transformation into the Empire.