„Uprawnienia beneficjenta w statucie fundacji rodzinnej

Streszczenie Przedmiotem niniejszej pracy są uprawnienia beneficjentów fundacji rodzinnej oraz sposób ich kształtowania w statucie fundacji rodzinnej. Fundacja rodzinna, wprowadzona do polskiego porządku prawnego ustawą z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, stanowi instrument służący realizacji zaplanowanej sukcesji, ochronie integralności majątku rodzinnego oraz zapewnieniu jego efektywnego, bezkonfliktowego zarządzania w perspektywie wielopokoleniowej. Szczególne znaczenie w funkcjonowaniu fundacji rodzinnej odgrywa statut, który stanowi podstawowe, obok Ustawy, źródło praw i obowiązków beneficjentów oraz umożliwia fundatorowi dostosowanie organizacji fundacji do indywidualnych potrzeb i celów. W pracy omówiono źródła uprawnień beneficjentów, ze szczególnym uwzględnieniem relacji pomiędzy regulacjami ustawowymi a postanowieniami statutowymi. Przedstawiono cele fundacji rodzinnej oraz ich wpływ na sposób konstruowania uprawnień beneficjentów, wskazując, że charakter przyznawanych uprawnień powinien pozostawać w związku z wizją i celami fundatora, realizowanymi za pośrednictwem fundacji rodzinnej. Analizie poddano również sposoby nabywania i utraty uprawnień przez beneficjentów. Istotną część pracy poświęcono zagadnieniu swobody fundatora w kształtowaniu treści statutu. Wskazano, że Ustawodawca przyznał fundatorowi bardzo szerokie kompetencje w zakresie określania kręgu beneficjentów oraz przysługujących im uprawnień, pozostawiając mu możliwość tworzenia rozwiązań odpowiadających specyfice danej fundacji rodzinnej. Jednocześnie omówiono granice tej swobody, wynikające zarówno z ustawy o fundacji rodzinnej, jak i z ogólnych zasad prawa cywilnego, z uwzględnieniem specyfiki konstrukcji fundacji rodzinnej. Szczególną uwagę poświęcono wykorzystaniu warunku i terminu jako instrumentów umożliwiających dostosowanie rozwiązań statutowych do charakterystyki konkretnej fundacji rodzinnej. W końcowej części pracy przeprowadzono analizę poszczególnych kategorii uprawnień beneficjentów. Dokonano podziału na uprawnienia majątkowe oraz organizacyjne, wskazując odmienny sposób ich regulacji przez ustawodawcę. W odniesieniu do uprawnień majątkowych podkreślono szeroki zakres swobody fundatora w kreowaniu świadczeń na rzecz beneficjentów. W przypadku uprawnień organizacyjnych omówiono przede wszystkim uprawnieninia związane ze zgromadzeniem beneficjentów, a także koncepcję tworzenia tzw. organów statutowych. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że statut fundacji rodzinnej jest podstawowym instrumentem realizacji woli fundatora, a sposób ukształtowania uprawnień beneficjentów ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania fundacji rodzinnej oraz skutecznej realizacji jej celów.

the Abstract This thesis examines the rights of beneficiaries of a family foundation and the manner in which such rights may be shaped through the foundation’s statute. The family foundation, introduced into the Polish legal system by the Act of 26th January 2023 on the Family Foundation, constitutes a legal instrument designed to facilitate planned succession, preserve the integrity of family assets, and ensure their effective and conflict-free management across generations. Particular importance in the operation of a family foundation is attributed to its statute, which, alongside the Act, serves as the primary source of beneficiaries’ rights and obligations and enables the founder to tailor the foundation’s organisational framework to individual needs and objectives. The thesis discusses the sources of beneficiaries’ rights, with particular emphasis on the relationship between statutory provisions and the provisions of the foundation’s statute. It analyses the objectives of a family foundation and their impact on the design of beneficiaries’ rights, demonstrating that the nature and scope of such rights should correspond to the founder’s vision and objectives pursued through the family foundation. The study further examines the mechanisms governing the acquisition and loss of beneficiary rights. A significant part of the thesis is devoted to the founder’s freedom in determining the content of the statute. It is argued that the Legislator has granted the founder extensive discretion in defining both the circle of beneficiaries and the rights vested in them, thereby allowing for solutions tailored to the specific characteristics and needs of a given family foundation. At the same time, the thesis identifies the limits of this discretion arising from the Act on the Family Foundation as well as from the general principles of civil law, taking into account the distinctive legal structure of a family foundation. Particular attention is devoted to the use of conditions and time limits as legal instruments enabling the adaptation of statutory provisions to the specific circumstances of an individual family foundation. The final part of the thesis provides an analysis of the various categories of beneficiary rights. A distinction is drawn between proprietary rights and organisational rights, highlighting the different approache adopted by the Legislator with respect to their regulation. In relation to proprietary rights, the thesis emphasises the broad discretion afforded to the founder in establishing benefits and distributions for beneficiaries. As regards organisational rights, particular attention is given to rights connected with the beneficiaries’ assembly, as well as to the concept of creating so-called statutory bodies. The analysis leads to the conclusion that the statute of a family foundation constitutes the principal instrument for implementing the founder’s intentions, and that the manner in which beneficiaries’ rights are structured is of fundamental importance both for the functioning of the family foundation and for the effective achievement of its objectives.