PRZESŁANKA SZTUCZNOŚCI CZYNNOŚCI PRAWNEJ W KLAUZULI GAAR - WYKŁADNIA POJĘCIA 'SZTUCZNOŚCI' W ŚWIETLE ORZECZNICTWA I DOKTRYNY

Przedmiotem niniejszej pracy jest analiza przesłanki sztuczności czynności prawnej jako jednego z kluczowych elementów ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR), uregulowanej w Ordynacji podatkowej. Pojęcie „sztuczności” pełni istotną funkcję w procesie odróżniania dopuszczalnej optymalizacji podatkowej od niedozwolonego unikania opodatkowania. Pomimo ustawowego doprecyzowania tej przesłanki, w szczególności poprzez art. 119c Ordynacji podatkowej, jej interpretacja nadal budzi liczne kontrowersje zarówno w doktrynie prawa podatkowego, jak i w praktyce stosowania prawa. Celem pracy jest ustalenie znaczenia pojęcia „sztuczności” na gruncie polskiej klauzuli GAAR oraz ocena wpływu przyjętych sposobów wykładni na pewność i bezpieczeństwo prawne podatników. W pracy zastosowano metodę dogmatycznoprawną, analizę literatury przedmiotu, orzecznictwa sądów administracyjnych, decyzji Szefa Krajowej Administracji Skarbowej oraz opinii zabezpieczających. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że przesłanka sztuczności ma charakter niedookreślony i ocenny, co skutkuje rozbieżnościami interpretacyjnymi oraz utrudnia przewidywanie skutków prawnych podejmowanych działań. Jednocześnie praktyka orzecznicza i działalność Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania przyczyniają się do stopniowego wypracowywania bardziej jednolitych kryteriów oceny. W pracy wskazano również główne problemy związane ze stosowaniem klauzuli GAAR oraz przedstawiono postulaty de lege ferenda zmierzające do zwiększenia przejrzystości i przewidywalności regulacji.

The subject of this thesis is the analysis of the criterion of artificiality of a legal act as one of the key elements of the general anti-avoidance rule (GAAR), regulated in the Tax Ordinance Act. The concept of “artificiality” plays an important role in distinguishing permissible tax optimisation from unlawful tax avoidance. Despite the statutory clarification of this criterion, in particular through Article 119c of the Tax Ordinance Act, its interpretation still gives rise to numerous controversies both in the doctrine of tax law and in the practice of applying the law. The aim of the thesis is to determine the meaning of the concept of “artificiality” under the Polish GAAR clause and to assess the impact of the adopted methods of interpretation on taxpayers’ legal certainty and security. The thesis employs the dogmatic-legal method, as well as an analysis of the relevant literature, case law of administrative courts, decisions of the Head of the National Revenue Administration, and protective opinions. The analysis leads to the conclusion that the criterion of artificiality is indeterminate and evaluative in nature, which results in interpretative discrepancies and makes it more difficult to predict the legal consequences of the actions undertaken. At the same time, judicial practice and the activity of the Council for Counteracting Tax Avoidance contribute to the gradual development of more uniform assessment criteria. The thesis also identifies the main problems related to the application of the GAAR clause and presents de lege ferenda proposals aimed at increasing the transparency and predictability of the regulations.