Oświadczenia pro futuro w polskim porządku prawnym – problematyka i postulaty de lege ferenda

Praca ma dwa zasadnicze cele. Pierwszym jest przedstawienie oświadczeń pro futuro jako instytucji stanowiącej egzemplifikację autonomii woli pacjenta. W kontekście odejścia od paternalistycznego podejścia lekarzy oświadczenia pro futuro stanowią skuteczny środek umożliwiający uwzględnienie woli pacjentów w sytuacjach, gdy ci nie są w stanie fizycznie jej wyrazić.

Drugim celem pracy jest rozważenie możliwości funkcjonowania oświadczeń pro futuro w polskim porządku prawnym w przypadku braku odrębnej podstawy prawnej. Doktryna od lat mierzy się z tym zagadnieniem, nie potrafiąc dojść do konsensu. Praktyczne funkcjonowanie oświadczeń pro futuro spotyka się nie tylko z dylematami natury prawnej, ale też etycznej.

Rozprawa składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy rozdział jest poświęcony podstawowym zagadnieniom związanym z oświadczeniami pro futuro. Omawiam w nim ich wybrane rodzaje wraz z kontekstem historycznym oraz odwołuję się do kluczowych dla tej instytucji dyrektyw autonomii woli oraz prawa pacjenta do informacji. W rozdziale drugim przedstawiam akty prawa krajowego i międzynarodowego, które mogą stanowić podstawę prawną dla oświadczeń pro futuro. Trzeci rozdział poświęcam charakterystyce prawnej sensu stricto oświadczeń pro futuro w polskim porządku prawnym. Analizuję rozbieżne stanowiska doktryny w celu odnalezienia legalnej podstawy ich funkcjonowania w praktyce oraz zgłębiam problematykę odpowiedzialności lekarza, który nie respektuje wcześniej wyrażonych przez pacjenta życzeń. W rozdziale czwartym skupiam się na regulacjach de lege lata tychże oświadczeń w polskim porządku prawnym, a na zakończenie przedstawiam postulaty de lege ferenda.

The thesis has two main purposes. The first is to present pro futuro statements as an institution that exemplifies the autonomy of the patient's will. In the context of moving away from the paternalistic approach of physicians, pro futuro statements are an effective means of taking into account the will of patients in situations, where they are physically unable to express it.

The second purpose of the thesis is to consider the possibility of pro futuro statements functioning in the polish legal order, in the absence of a separate legal basis. The doctrine has been dealing with this issue for years without reaching a consensus. The practical functioning of pro futuro statements raises not only legal, but also ethical dilemmas.

The thesis consists of four chapters. The first chapter is devoted to fundamental issues relating to pro futuro statements. I discuss the selected types of pro futuro statements along with their historical context. Moreover, I refer to the key directives of the patient's autonomy and the patient's right to information. In the second chapter, I present acts of national and international law that may provide a legal basis for pro futuro statements. The third chapter is devoted to the legal characteristics sensu stricto of pro futuro statements in the polish legal system. I analyse the divergent doctrinal positions in order to find the legal basis for their functioning in practice, and I examine the issue of the liability of a physician, who does not respect the patient's previously expressed wishes. In the fourth chapter, I focus on the de lege lata regulation of such statements in the polish legal system and finally I conclude with de lege ferenda postulates.