„Jakże my wyglądamy vis-à-vis tego milczenia?” – egzystencjalne milczenie w „Iwonie, księżniczce Burgunda” i „Ślubie” Witolda Gombrowicza

Praca poświęcona jest analizie kategorii milczenia w dwóch dramatach Witolda Gombrowicza – „Iwonie, księżniczce Burgunda” oraz „Ślubie”. Podstawowym celem było ukazanie milczenia nie jako negacji mowy, lecz jako oddzielnego fenomenu o znaczeniu egzystencjalnym i ontologicznych, mającego wpływ zarówno na sposób istnienia postaci, jak i strukturę świata przedstawionego. Podstawę teoretyczną rozważań stanowią koncepcje filozoficzne Maxa Picarda i Martina Heideggera, w myśli których milczenie jawi się kolejno jako Czyste Bycie oraz element konstytutywny dla analityki Dasein i powiązanej z nim trwogi. Analiza „Iwony, księżniczki Burgunda” koncentruje się na postawie tytułowej bohaterki, której milczenie stanowi figurę subwersywną, obnażającą sztuczność języka i relacji międzyludzkich. W przypadku „Ślubu” przedmiotem interpretacji staje się relacja między milczeniem a pustym wielosłowiem, w której język funkcjonuje jako narzędzie służące zarazem do kreowania, jak i zakrywania rzeczywistości. W obu utworach milczenie wiążę się z kategorią pustki, odsłaniając kondycję człowieka strwożonego i zmagającego się z niepewnością własnej egzystencji. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że milczenie w omawianych dziełach Gombrowicza wykracza poza standardowy wymiar komunikacyjny i strukturalne ramy dramatu. Stanowi ono pełnoprawną – pozostającą w dialektycznym związku z mową – kategorię egzystencjalną, która problematyzuje zagadnienia autentycznością podmiotu oraz uwarunkowań ludzkiej kondycji.

his thesis examines the category of silence in two dramas by Witold Gombrowicz – „Iwona, Princess of Burgundia” and „The Marriage”. The main goal was to demonstrate that silence should not be understood as a negation of speech, but rather as a separate phenomenon of existential and ontological significance, that influences the being of characters and the structure of the represented world. The theoretical framework is based on the philosophical concepts of Max Picard and Martin Heidegger, in which silence appears successively as Pure Being and as a constitutive element of the analytics of Dasein and the angst associated with it. The analysis of „Iwona, princess of Burgundia” focuses on the demeanor of title character, which it a subversive figure that exposes the artificiality of language and interpersonal relations. In the case of „The Marriage”, the study investigates the relationship between silence and empty words, in which the language functions as a tool for both creating and concealing reality. In both dramas, silence is associated with the category of emptiness and reveals the condition of a man who is anxious and struggling with the uncertainty of existence. The analysis leads to the conclusion that silence in the pieces under discussion goes beyond the communicative dimension and the framework of the drama structure. It constitutes an autonomous – but still in dialectical relationship with speech – existential category, which problematizes issues related to the human condition and the authenticity of the subject.