Stronnictwo Zygmunta III Wazy w Wielkim Księstwie Litewskim w latach 1603-1621

Niniejsza praca poświęcona jest stronnictwu Zygmunta III Wazy w Wielkim Księstwie Litewskim w latach 1603–1621. Składa się ze wstępu, czterech rozdziałów i zakończenia. Wstęp zawiera omówienie stanu badań, źródeł, metodologii, struktury pracy oraz uzasadnienie przyjętych ram chronologicznych. W rozdziale pierwszym wyjaśniono specyfikę systemu klientalnego w Wielkim Księstwie Litewskim w pierwszej połowie XVII w. Autorowi zależało na komparatystycznym ujęciu zagadnienia, przy czym punktem odniesienia nie była wyłącznie Polska, ale także zjawisko klientelizmu w innych europejskich państwach (zwłaszcza we Francji). Kolejny rozdział dotyczy kształtowania się relacji pomiędzy dworem a czołowymi litewskimi magnatami. Zostały w nim także określone polityczne cele Zygmunta III. W rozdziale trzecim przeanalizowano kariery i kwalifikacje polityczne sympatyzujących z królem magnatów litewskich, a ponadto zaprezentowano skład i strukturę ich fakcji. Ostatni rozdział stanowi problemowe ujęcie zagadnienia praktyki sprawowania władzy w Wielkim Księstwie. Rozpoczyna go omówienie polityki nominacyjnej jako sposobu organizowania zaplecza politycznego monarchy, natomiast w dalszej kolejności scharakteryzowano inne narzędzia służące tronowi do zarządzania elitą władzy. Osobne podrozdziały poświęcono działalności stronnictwa królewskiego na płaszczyźnie sejmikowej i na sejmach walnych oraz generalnej ocenie wpływu polityki Wazy na ewolucję systemu władzy. Zakończenie pracy pokrótce przedstawia zmiany, które zaszły w litewskim życiu publicznym na przestrzeni lat 20. XVII w. Na końcu pracy zamieszczone zostały aneks oraz bibliografia.

The present dissertation is devoted to the followers of king Sigismund III Vasa in the Grand Duchy of Lithuania between 1603 and 1621. It consists of the preface, introduction (in which state of research, chronological range, sources, methodology, and structure of the work are presented), four chapters and conclusion. The first chapter covers the specific features of the system of clientage in the Grand Duchy of Lithuania in the first half of the seventeenth century. Author intended to take a comparative approach while discussing the specific of Lithuanian clientage. However, the Polish Crown wasn’t the only reference point; reader can also find multiple references to patron-clients ties in other European countries as well, especially France. The second chapter is dedicated to relations between court and members of the Lithuanian elite. The matter of king’s policy and his main goals are also analyzed. The third chapter, which is essential part of the dissertation, focuses on Lithuanian followers of Sigismund III. It contains an analysis of careers of leading Lithuanian royal adherents, composition and structure of their factions, and political qualifications of so-called “new people” as well as the representatives of the old elite. Last chapter is a problematic approach to the issue of exercising power in Lithuania in practice. It begins with a discussion on king’s nomination policy and the distribution of goods as a method of building the monarch’s political base and support, and managing the ruling elite. Separate subsections show the royal party’s dietine (sejmikowa) and parliamentary activity, and offer a general assessment of the impact of king's policy on the evolution of the system of power. In conclusion, a look into the political situation in Lithuania in the 1620s is provided in order to illustrate the changes that took place in Lithuanian public life. At the end, an appendix and bibliography are featured.