Stres rodzicielski i wzrost potraumatyczny u rodziców dzieci w spektrum autyzmu – znaczenie regulacji emocji, afektu, oceny poznawczej sytuacji opieki nad dzieckiem oraz wsparcia społecznego

W badaniach nad sytuacją rodziców dzieci w spektrum autyzmu początkowo koncentrowano się głównie na trudnych doświadczeniach tej grupy, w tym stresie rodzicielskim. Współcześnie dąży się do poznania znaczenia pozytywnych doświadczeń i uruchamiania zasobów w kontekście dobrostanu rodziców. W większości prac jednak brakuje uwzględnienia zarówno wyzwań, z jakimi mierzą się rodzice, jak i pozytywnych aspektów ich sytuacji. Badanie stanowi próbę lepszego poznania złożoności sytuacji rodziców, zarówno uwarunkowań stresu rodzicielskiego, jak i zjawiska wzrostu potraumatycznego. Cel: Celem badania było poznanie związków między stresem rodzicielskim i wzrostem potraumatycznym a regulacją emocji, afektem, oceną poznawczą sytuacji opieki nad dzieckiem oraz wsparciem społecznym u rodziców dzieci w spektrum autyzmu. Uwzględniono rodziców dzieci z tą diagnozą w normie intelektualnej oraz ze współwystępującą niepełnosprawnością intelektualną, a także jako grupy porównawcze dzieci z zespołem Downa oraz dzieci rozwijających się typowo. Osoby badane: 444 osoby, w tym: 142 rodziców dzieci w spektrum autyzmu (100 bez współwystępującej niepełnosprawności intelektualnej i 42 z niepełnosprawnością intelektualną), 56 rodziców dzieci z zespołem Downa oraz 246 rodziców dzieci rozwijających się typowo. Narzędzia badawcze: Rodzice wypełniali zestaw samoopisowych kwestionariuszy do pomiaru poziomu stresu rodzicielskiego (Kwestionariusz Stresu i Zasobów), wzrostu potraumatycznego (Inwentarz Potraumatycznego Rozwoju), regulacji emocji (Kwestionariusz Regulacji Emocji), afektu (SUPIN), oceny poznawczej (KOS-A) i wsparcia społecznego (SSQSR). Wyniki: Rodzice dzieci w spektrum autyzmu doświadczali wyższego poziomu stresu i wzrostu potraumatycznego niż rodzice dzieci rozwijających się typowo, nie stwierdzono natomiast różnic w poziomie stresu rodzicielskiego u rodziców dzieci w spektrum autyzmu i z zespołem Downa. Odnotowano umiarkowanie silny związek pomiędzy stresem rodzicielskim a wzrostem potraumatycznym, ale kierunek tej zależności był różny w zależności od grupy rodziców. Przeformułowanie poznawcze korelowało dodatnio ze stresem rodzicielskim i ujemnie ze wzrostem potraumatycznym, podczas gdy tłumienie emocjonalne korelowało dodatnio zarówno ze stresem rodzicielskim, jak i wzrostem potraumatycznym. Potwierdzono mediacyjną rolę afektu pozytywnego w zależności pomiędzy przeformułowaniem poznawczym a stresem rodzicielskim oraz a afektu negatywnego w zależności pomiędzy tłumieniem a stresem rodzicielskim. Ocena poznawcza sytuacji opieki nad dzieckiem jako wyzwania korelowała dodatnio ze wszystkimi wskaźnikami wzrostu potraumatycznego. Wielkość sieci społecznej sprzyjała niższemu poziomowi stresu i wyższemu poziomowi wzrostu potraumatycznego, ale satysfakcja ze wsparcia korelowała ujemnie z poziomem wzrostu potraumatycznego u rodziców dzieci w spektrum autyzmu, a także u rodziców dzieci z zespołem Downa. Dodatnimi predyktorami stresu rodzicielskiego były afekt negatywny oraz ocena poznawcza sytuacji wychowywania dziecka jako zagrożenia, a ujemnymi przeformułowanie poznawcze oraz wielkość sieci społecznej. Istotnymi dodatnimi predyktorami wzrostu potraumatycznego były przeformułowanie poznawcze, tłumienie emocjonalne, ocena sytuacji wychowania dziecka w kategoriach wyzwania-pasywności oraz satysfakcja ze wsparcia społecznego. Predyktorem ujemnym okazała się satysfakcja ze wsparcia społecznego. Implikacje: Informacje uzyskane w badaniu mogą być użyteczne w tworzeniu programów wspierania rodziców. Programy te powinny być zogniskowane zarówno na zapobieganiu nadmiernemu stresowi rodzicielskiemu, jak i rozwijaniu umiejętności sprzyjających pozytywnym doświadczeniom rodzicielskim i wystąpieniu wzrostu potraumatycznego. Szczególne znaczenie może odgrywać praca nad regulacją emocji oraz oceną poznawczą sytuacji opieki nad dzieckiem, ponieważ przeformułowanie poznawcze oraz ocena sytuacji jako wyzwania wiązały się ze wzrostem potraumatycznym.

In research on the situation of parents of children on the autism spectrum, the focus was initially placed primarily on the difficult experiences of this group. Nowadays, there is a growing interest in understanding the significance of positive experiences in the context of parental well-being. However, most studies fail to address both the challenges faced by parents and the positive aspects of their situation. This study attempts to gain a better understanding of the complexity of parents' experiences, including the determinants of parental stress and posttraumatic growth. Aim: The aim of the study was to examine the relationships between parental stress and posttraumatic growth on the one hand, and emotion regulation, affect, cognitive appraisal of the caregiving situation, and social support on the other, among parents of children on the autism spectrum. The study included parents of children with this diagnosis who were intellectually typical as well as those with co-occurring intellectual disability. Two comparison groups were also included: parents of children with Down syndrome and parents of typically developing children. Participants: The study included 444 individuals, comprising: 142 parents of children on the autism spectrum (100 without co-occurring intellectual disability and 42 with intellectual disability), 56 parents of children with Down syndrome, and 246 parents of typically developing children. Instruments: Parents completed a set of self-report questionnaires measuring levels of parental stress (Parenting Stress and Resources Questionnaire), posttraumatic growth (Posttraumatic Growth Inventory), emotion regulation (Emotion Regulation Questionnaire), affect (SUPIN), cognitive appraisal (Cognitive Appraisal Questionnaire – KOS-A), and social support (Social Support Questionnaire – Short Form, SSQSR). Results: Parents of children on the autism spectrum experienced higher levels of stress and posttraumatic growth than parents of typically developing children; however, there were no differences in parental stress levels between parents of children on the autism spectrum and those of children with Down syndrome. A moderately strong relationship was observed between parental stress and posttraumatic growth, but the direction of this relationship varied depending on the parent group. Cognitive reappraisal was positively correlated with parental stress and negatively with posttraumatic growth, while emotional suppression was positively correlated with both parental stress and posttraumatic growth. The mediating role of positive affect was confirmed in the relationship between cognitive reappraisal and parental stress, while negative affect mediated the relationship between suppression and parental stress. Cognitive appraisal of the caregiving situation as a challenge was positively correlated with all indicators of posttraumatic growth. A larger social support network was associated with lower levels of stress and higher levels of posttraumatic growth. However, satisfaction with support was negatively correlated with posttraumatic growth among parents of children on the autism spectrum and parents of children with Down syndrome. Positive predictors of parental stress included negative affect and cognitive appraisal of the caregiving situation as a threat, while negative predictors included cognitive reappraisal and the size of the social support network. Significant positive predictors of posttraumatic growth included cognitive reappraisal, emotional suppression, appraisal of the caregiving situation in terms of challenge-passivity, and satisfaction with social support. Interestingly, satisfaction with social support also emerged as a negative predictor. Implications: The findings may be useful in developing programs for parents. Such programs should focus both on preventing excessive parental stress and on fostering skills that promote positive parenting experience and the occurrence of posttraumatic growth.