Lokalne świadczenia i usługi społeczne na rzecz rodzin z dziećmi pozostających w ubóstwie i niedostatku. Doświadczenia gminy Góra Kalwaria w latach 2020-2026

Celem pracy dyplomowej jest rozpoznanie potrzeb i ograniczeń funkcjonowania rodzin z dziećmi o niskich zasobach materialnych w Polsce oraz przedstawienie świadczeń i usług społecznych wspomagających ich odporność na przykładzie polityki rodzinnej miasta i gminy Góra Kalwaria w województwie mazowieckim. Na podstawie danych zastanych i wyników własnego badania jakościowego na terenie miasta i gminy Góra Kalwaria wykazałam, że transfery pieniężne, pomoc rzeczowa i usługi społeczne wspomagające funkcjonowanie rodzin o niskich dochodach podejmowane w ramach polityki rodzinnej na poziomie krajowym i lokalnym przyczyniają się do poprawy funkcjonowania rodzin, jednak zasadniczo nie redukują zjawiska ubóstwa a zwłaszcza niedostatku. Zgodnie z ujęciem Mary Daly w pracy przedstawiłam potrzeby materialne, zdrowotne, wychowawcze i mieszkaniowe rodzin z dziećmi doświadczających ubóstwa i niedostatku. W rozdziale 1 i 2 odpowiedziałam na następujące dwa pytania badawcze określone w Formularzu pracy dyplomowej:

1.Z jakimi ograniczeniami materialnymi, zdrowotnymi, wychowawczymi i mieszkaniowymi zmagają się rodziny pozostające w ubóstwie i niedostatku? 2.Jakie świadczenia i usługi społeczne na rzecz wzmacniania odporności rodzin z dziećmi pozostających w ubóstwie i niedostatku prowadzi gmina Góra Kalwaria w latach 2020-2026 i czy są one skuteczne? Na podstawie źródeł zastanych i własnego sondażu diagnostycznego przedstawiłam stan potrzeb rodzin z dziećmi egzystujących w ubóstwie i niedostatku z perspektywy ogólnopolskiej i lokalnej oraz omówiłam główne instrumenty rządowej i samorządowej polityki rodzinnej w tym zakresie. Analiza wyników badań własnych dowodzi, że rodziny doświadczające ubóstwa i niedostatku napotykają liczne bariery w dostępie do usług ochrony zdrowia, edukacji oraz pomocy psychologicznej i aktywizacji zawodowej.

W odniesieniu do budowania odporności rodzin na kryzysy socjalne moi respondenci wskazywali na konieczność działań długofalowych. Zwracano uwagę, że pomimo licznych programów wspomagających rodziny w trudnej sytuacji materialnej podejmowanych w mieście i gminie Góra Kalwaria nadal ważne potrzeby tych rodzin pozostają niezaspokojone. W szczególności dotyczy to sfer, które wymagają długofalowej i kompleksowej pomocy, wykraczającej poza jednorazową/krótkookresową pomoc materialną. Respondenci podkreślali, że najbardziej skuteczne są te programy społeczne, które łączą bezpośrednie wsparcie dziecka z długofalowym wspomaganiem kompetencji rodziców. Budowanie takiej odporności rodzin (rezyliencji) wzmacnia je długoterminowo. Bo, jak wskazywano, choć transfery pieniężne najszybciej niwelują skutki ubóstwa, to usługi społeczne i działania niefinansowe budują trwałą zmianę.

Jak wynika z analizy dokumentów strategicznych gmina Góra Kalwaria uwzględnia w nich cel w postaci kompleksowej pomocy rodzinom i uznaje prawidłowy rozwój dzieci za fundament lokalnej polityki społecznej. Władze gminy doceniają duże znaczenie programów profilaktycznych w zapobieganiu kryzysom i marginalizacji rodzin najuboższych. Do działań gminy w nadchodzącym okresie należy poprawa dostępności rodzin do usług społecznych, zwłaszcza do wielospecjalistycznego poradnictwa oraz pomocy asystenta rodziny.

Istotnym elementem Strategii gminnej jest też wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci przez dofinansowanie posiłków, wyprawek oraz stypendiów szkolnych. Gmina rozwija sieć placówek wsparcia dziennego, jak świetlice środowiskowe. Do nowych kierunków gminnej polityki rodzinnej w Górze Kalwarii powinno należeć także ułatwienie rodzicom dostępu do programów aktywizacyjnych, w tym usług podnoszących kwalifikacje zawodowe i motywacje do poszukiwania pracy.

The aim of this thesis is to identify the needs and limitations affecting the functioning of families with children experiencing low material resources in Poland and to present social benefits and services supporting their resilience, using the example of the family policy implemented in the town and municipality of Góra Kalwaria in the Masovian Voivodeship. Based on secondary data analysis and the results of my own research conducted in the town and municipality of Góra Kalwaria, I demonstrated that cash transfers, material assistance, and social services supporting the functioning of low-income families implemented within national and local family policy contribute to improving the functioning of these families. However, they do not fundamentally reduce the phenomenon of poverty, particularly material deprivation. Following Mary Daly’s approach, the thesis presents the material, health-related, educational, and housing needs of families with children experiencing poverty and material deprivation. In Chapters 1 and 2, I addressed the following two research questions defined in the thesis proposal: 1.What material, health-related, educational, and housing limitations are faced by families experiencing poverty and material deprivation? 2.What social benefits and services aimed at strengthening the resilience of families with children experiencing poverty and material deprivation have been implemented by the municipality of Góra Kalwaria between 2020 and 2026, and how effective are they? Based on secondary sources and my own diagnostic survey, I presented the needs of families with children living in poverty and material deprivation. The analysis of my own research findings shows that families experiencing poverty and material deprivation encounter numerous barriers in accessing healthcare services, education, psychological support, and employment activation programmes. With regard to strengthening family resilience to social crises, my respondents emphasized the need for long-term measures. They pointed out that despite numerous programmes supporting families in difficult financial situations implemented in the town and municipality of Góra Kalwaria, many important needs of these families remain unmet. This particularly concerns areas that require long-term and comprehensive support extending beyond one-time or short-term material assistance. The respondents emphasized that the most effective social programmes are those that combine direct support for children with long-term enhancement of parents’ competencies. Building such family resilience strengthens families in the long term. As they indicated, although cash transfers provide the quickest relief from the effects of poverty, social services and non-financial measures create lasting change. The analysis of strategic documents demonstrates that the municipality of Góra Kalwaria includes comprehensive support for families among its key objectives and recognizes the proper development of children as the foundation of local social policy. The municipal authorities acknowledge the significant role of preventive programmes in preventing crises and social marginalization among the poorest families. In the coming years, the municipality’s priorities should include improving families’ access to social services, especially multidisciplinary counselling and family assistant services. An important element of the municipal strategy is also the equalization of educational opportunities for children through the provision of subsidies for meals, school supplies, and educational scholarships. The municipality is developing a network of day-support institutions, such as community centres. New directions in family policy in Góra Kalwaria should also include facilitating parents’ access to activation programmes, including services aimed at improving professional qualifications and increasing motivation to seek employment.